De zelfhulp goeroes verkopen je lariekoek

Je wekker om half 5 zetten, boerenkool smoothies drinken, mama hatha yoga doen, geen suiker consumeren, klonten roomboter in je koffie mikken, 3 boeken per dag lezen, ochtendroutines van Jeff Bezos overnemen of iedere dag dezelfde outfit dragen; het zijn een aantal voorbeelden van dingen die succesvolle mensen doen.

Een hoop mensen op internet zullen je adviseren om hetzelfde te doen.

Al die dingen klakkeloos kopiëren maakt je echter nog geen succesvol persoon. Waarschijnlijk hoef ik je niet uit te leggen waarom zo’n ctrl+c & ctrl+v aanpak lariekoek is. Menselijk gedrag is te complex om een one-size-fits-all benadering toe te passen. Waarom zie ik dan toch zoveel mensen in dezelfde val trappen? Keer op keer..

Zorg niet dat ik mijn aangezicht eraf facepalm zoals de meneer hierboven. 

Clickbait kwakzalverij

Succes komt niet voort uit een geheime formule. Er bestaan geen shortcuts. Tenzij je een elastiekje gebruikt om een dolle schroef te verwijderen. Of naar een vast punt in de verte staart zodat mensen om je heen lopen op een festival. Of de Windows (die knop met dat vlaggetje erop) + e toetsencombinatie gebruikt om snel bij je computer mappen te komen (niet voor Apple nerds). Of je troep al opruimt tijdens het koken. Of van dat luide kamper speelgoed dat teveel lawaai maakt afplakt met wat tape, zodat je het niet  met je neefje en al uit het raam hoeft te flikkeren (je weet wel, zo’n zilveren Mercedes cabrio schaalmodel met klapdeuren die de eerste drie zinnen van het Vengaboys refrein tot in het einde der tijden herhaalt).

Wauw, ik ben net iets te bekend met al deze lifehacks. Ben ik misschien zelf ook een goero...  [cognitieve.dissonantie.kicks.in] grote gevoelige sjaak voor al deze magische handigheidjes?

Dat staat buiten kijf. Gotta love lifehacks. 

Succes gaat echter niet over het stapsgewijs opvolgen van wat handige trucjes. Als al die lifehacks daadwerkelijk zouden hebben gewerkt, was ik inmiddels al veranderd in een productiviteitsmonster van jewelste. Dan at ik post-it’s als ontbijt en las ik agenda’s voor mijn plezier.

Jammer genoeg werkt het in de realiteit niet zo. Het maakt niet uit hoeveel zelfhulp artikelen je leest in de Linda. Het maakt niet uit hoeveel hippe Influencers met spirituele life quotes je volgt op Instagram (vooral van influwensurs die wel wat weg hebben van een kruising tussen Bam Margera en Jezus). Het maakt niet uit dat je foto’s deelt van jezelf met een pofbroek in kleermakerszit op Bali. En het maakt ook niet uit hoeveel boeken van Eckhart Tolle je op je nachtkastje hebt hebt staan.

Al deze dingen zijn faciliterend in jouw ontwikkeling als persoon. Niet per se noodzakelijk of fundamenteel. Net zoals van die slurven op de bowlingbaan je nog geen goede bowler maken. Oké je gooit nu wel vaker strikes, maar haal ze weg, wat blijft er dan over?

Zwembad Voorlinden

Een bijzonder marginale bowler.

Met succes is het net zo.

Succes is niet een product dat je uit een snoepautomaat trekt en je op wonderbaarlijke wijze transformeert in een bewonderenswaardig persoon. Als iemand die fulltime met zeefverbetering bezig is kan ik dit beamen.

Mensen maken je dit wijs omdat ze er clicks voor krijgen en geld mee kunnen verdienen. Ze verkopen triviale bullshit, spannende zoethoudertjes die je alleen maar afleiden van constructieve doelen.

Dromenwerpers

En al die succesgoeroe’s weten dat maar al te goed. Ze zijn geen verheven entiteiten. Ook zij gaan gewoon naar de wc en produceren dezelfde output als jij. Het is echt niet alsof hun toiletten naar de geur van blauw saffier en Beyoncé ruiken als ze klaar zijn. Dat ze zichzelf wel presenteren als opperwezens die 24 karaats goudklompjes kakken is een ander verhaal.

Zelfhulp is ook een business waarin geld verdiend kan worden. Hoe groter het resultaat is dat jij mensen beloofd te kunnen bereiken, hoe meer ze bereid zijn om een flinke investering te maken. Het loont dus om mensen te laten geloven dat alles mogelijk is. Al deze goeroes zijn dromenwerpers die hun dromen de wereld in smijten in de hoop dat er een paar blijven kleven aan nietsvermoedende Instagram scrollers.

Daar staan ze dan, met hun spierwitte k-swissjes op een rots in Bali te springen om jou te verkondigen dat ze "zo gelukkig zijn met hun nieuwe yogaroutine van de Yogafarm”. Maar ze staan er vooral om jou te laten geloven dat zij bovengemiddeld gelukkig/succesvol zijn en suggereren dat jij dat ook kunt bereiken door hun levensstijl te kopiëren.

“Succes is een keuze,” zei een zakenmeneer ooit in een Cup-a-soup reclame. Alleen er zijn een paar goeroes die de cup-a-soup hebben vervangen door "geluk". Zij proberen mensen hun ‘beproefde’ lifestyle te verkopen richting gegarandeerd succes en geluk.

Neem een voorbeeld van een Guru uit Nederland die ‘civilization’ wil ‘upgraden. Voor het schamele bedrag van €2.000,- per evenement kan ook jij verlicht en vol zelfvertrouwen door het leven gaan. 


"En nu lieve mensen, zal ik zweven! Doe je ogen maar even dicht en de camera's uit."

Ik denk dat principe simpel is: mensen houden niet van volwassen zijn en hij beloofd ze verlossing. Sommigen mensen zijn zo wanhopig op zoek naar suikerspinnen, eenhoorns en regenbogen dat ze wat dan ook betalen om te leven in de bubbel van iemand die claimt een overkoepelende oplossingen gevonden te hebben. 

Ik moest een beetje hieraan denken. Een ander vorm van spirituele verlossing van het systeem, middels een baanbrekend proces van anti-esoterische verlichting...


Oh verlichte volgeling, gun jezelf een medaillon om geweerd te zijn tegen de chemtrails waarmee overheden jouw gedachten proberen te sturen

Nou zal je denken: wat is dan het probleem? Laat die mensen lekker gelukkig zijn met z'n allen. Leven en laten leven. Laissez fair. Maar wat nou als de bubbel waarin deze mensen leven barst en ze zonder copingsmechanismen overgeleverd zijn aan de harde realiteit? 

Zowie Zep - the NEW27 year old millennial succes guru

Disclaimer: ik wil hier niet direct een parallel trekken tussen coaches en verlichte goeroes. Het enige waar ik mensen op wil wijzen is om hun kritische denkskills te blijven gebruiken. Er bestaan geen magische oplossingen. Zelfs niet als je met wat esoterische en verdraaide psychologische/boeddhistische concepten pakt, om die vervolgens te presenteren als een makkelijke weg tot verlichting. Hoe charismatisch mensen ook kunnen zijn: wees skeptisch zodra je grote bakken met geld ziet. 

Persoonlijk word ik gek van de 27 jarige homo millennialissen die hun levensadvies online plempen. Vooral diegenen die alles vanuit hun N=1 wereld benaderen, waarin ze advies van anderen herkauwen over onderwerpen waar ze totaal geen ervaring mee hebben.

Ik ga hier overigens niet de hypocriet uithangen. Geen zorgen.

Ik beschik over genoeg introspectief vermogen om in te zien dat het logisch is om mij ook onder deze groep te scharen. Ik ben per slot van rekening 27 jaar en ben verre van een verlichte entiteit vol pure energie. Buiten dat ik mijn best doe om lekker te ruiken en sporadische ga sporten (niet in die exacte volgorde overigens), word ik ook dagelijks wakker met een zenuwinzinking van mijn wekker en McDonalds caramel frappucino cravings*.

*Dat laatste is overigens 465kcal aan puur geluk. Als er iets in de buurt komt van verlichte spiritualiteit is dat het wel. Gebruik de coupon code: ZOWIEONDERKINZEP11 voor korting en een grotere kans op Type II diabetes.

Laat me je vertellen over hoe mijn leven verder is - dat van iemand die in de ogen van sommige mensen in hetzelfde rijtje als de mensen hierboven kan worden geschaard. Ik heb ervoor gekozen om mezelf op een rare influency manier aan jullie te presenteren met van die foto’s met zo’n mooie wazig achtergrond en een kwartier aan visuele aanpassingen in lightroom, dus waarom zou ik jullie dan ook niet de modder achter alle schone schijn laten zien.

Ik ga jullie laten zien waarom ik bij tijd en wijle wanhopiger ben dan een flirtende Brock in Pokémon

Ook ik zie op momenten het leven totaal niet meer zitten. Ik zit doordeweeks ook wel eens om 11 uur ‘s ochtends (doe ik expres zodat ik wel kan zeggen dat ik in de ochtend begonnen ben) pas achter mijn bureau, nadat ik een pizza voor mezelf heb klaargemaakt als ontbijt. Hoewel ik mijn kont eraf werk, ben ik allesbehalve 100% productief. Mijn productiviteitsniveau neigt eerder naar 70% van je tijd verspillen en alles inhalen in de tijd die over is. 5 van de 7 dagen in de week voelen nou eenmaal vaak een beetje als forgettable wednesdays - een beetje marginaal.

Bijna net zo marginaal als jouw bowling skills (zonder banden dan hè).

Om de zoveel weken sta ik ook wel eens voor de spiegel te balen. Dan sla ik een diepe zucht en vraag ik me af waarom mijn dieet/sportregime één grote jojo-cyclus is. Serieus, iemand met bipolariteit kent nog minder ups en downs dan mijn motivatie. 

Soms doe ik weleens opdrachten voor andere bedrijven. En dat is ook weleens kut. Ik vind namelijk niet al het werk wat ik doe leuk. Verrassing!

Voordat ik met Zowie Zep begon had ik ook niet echt iets waar mijn passie lag. Iets waar ik de energie van kreeg om in de ochtend voor op te staan. Iets om voor te leven.

Eerlijk gezegd denk ik dat passie tegenwoordig meer wegheeft van een mode accessoire dan een roeping. Wetenschappelijk bewijs heb ik niet, maar ik denk dat er weinig mensen zijn gemaakt om één enkele passie of roeping te hebben. 

Om eerlijk te zijn denk ik dat veel mensen een puinhoop zijn. We modderen allemaal maar wat aan. En dat is oké. Dat is onderdeel van ons mens zijn.

Mensen weerspiegeling troebel water

"Succes najagen is geen keuze, maar voor idealiserende kneuzen""

HA! Zo’n titel verwacht je niet bij een zelfhulp goeroe hè?! Dat komt omdat ik dat niet ben. Ik ben wel een psycholoog en hooguit een zielenknijper. Een goeroe daarentegen dekt de essentie van mijn persoon niet.

Natuurlijk laat ik mezelf ook weleens verleiden om jullie over de kleine dingen te laten stressen. Puur omdat ik denk dat dat beter gelezen wordt. Maar uiteindelijk ben ik er hier om jullie van wortels te laten houden en door de modder te laten kruipen. Niet om je achter Netflix te zetten met een Happy Meals.

Geen idee hoe hypocriet het is om een schrijver van spirituele boeken te quoten, maar hier komt ie:

“Telling the truth and making someone cry is better than telling a lie and making someone smile.” - Paulo Coelho

Advies geven is moeilijk. Ik probeer altijd zoveel mogelijk onderzoek te doen naar een onderwerp, maar waarschijnlijk ken ik je niet en heb ik totaal geen idee hoe relevant een suggestie voor je is.

“Oké, advies is kut. Dat begrijpen we nu Zowie Zep. Heb je nog iets praktisch, actiegerichts en constructiefs te melden naast al dat gerant en gezever?” - jij

Jouw feestje: Ik zou je kunnen adviseren om werk te kiezen dat vaker leuk is dan niet leuk, of om je te omcirkelen met mensen die succesvoller zijn dan jij, of goed te zorgen voor de mensen om je heen. Het punt is dat alleen jij kan bepalen of deze dingen ook voor jou belangrijk zijn. Ga op zoek naar de metrics die succes en geluk voor jou definiëren. Doe dingen. Experimenteer. Ga op je muil. Sta op. Ga weer op je muil. Stof jezelf af en probeer het opnieuw.

Ik kan dat niet voor je doen, Dr. Phil kan dat niet voor je doen, Gary Vaynerchuck kan dat niet voor je doen en zelfs queen Oprah kan dit niet voor je doen.

Succes en geluk komen in vele soorten en maten. Het is voor iedereen anders. Er zijn geen magische formules. Jouw missie is om uit te zoeken wat voor jou werkt. Kijk hoe je de beste versie van jezelf kunt zijn. Probeer iedere dag een betere versie van jezelf te zijn. Hoe klein ook. Ga op je bek. Ben geen drilsergeant voor jezelf als het niet lukt. Fouten bestaan niet. Alles wat niet goed gaat, geeft je de mogelijkheid om het de volgende keer beter te doen.

“Il faut cultiver notre Jardin,” zei Voltaire ooit.

Het gaat erom wat werkt voor jou, en alleen jij kan het laten werken. Jezelf conformeren naar iemand anders zijn ideaalbeeld is een recept voor ellende. 

Doe wat binnen jouw mogelijkheden ligt om verandering en verbetering in de wereld te brengen die jij wilt zien. Het kan geen kwaad om groot te dromen, maar laten we eerst klein beginnen: met onze eigen tuin.

Het leven is te kort om jezelf te omringen met lariekoek dat op het eerste gezicht geweldig lijkt, maar je leger achterlaat dan je browser geschiedenis als je vriendin op je laptop wilt kijken. Vraag je vriendje maar wat ik bedoel. 


Waarom incompetente mensen succesvoller zijn dan jij

Vroeger leek je altijd te denken dat er een moment kwam waarop je écht volwassen was en kon zeggen: “nu ben ik ouder en snap ik eindelijk hoe de wereld in elkaar zit”.

Naarmate je ouder wordt lijkt de wereld steeds meer een rotzooitje te worden. Langzaamaan bekruipt je het besef dat iedereen maar wat doet. Letterlijk niemand heeft een flauw benul van wat ze aan het doen zijn. Of dat nou in relaties, op je werk of met levensovertuigingen is. Iedereen moddert en rotzooit maar wat aan. Mensen doen maar een dotje.

Op allerlei plekken lopen er mensen rond die geen flauw idee hebben waar ze mee bezig zijn. Aan de buitenkant doen ze alsof ze alles weten, maar zodra je dieper gaat vragen merk je dat er zoveel twijfel zit.

Waarom durft niemand te zeggen: “Ik modder ook maar wat aan.”

Museum Voorlienden lachspiegel selfie
"De Schreeuw in lachspiegel" - Zowie Zep 2019


Bij ieder stuk dat ik schrijf heb ik het idee dat ik vroeg of laat door de mand zal vallen. Als ik artikelen online vlam ben ik bang dat er iemand in de comments tevoorschijn komt die zegt: “allemaal heel leuk en aardig Zowie Zep, maar je hebt één fundamenteel dingetje over het hoofd gezien. Hier klopt geen kont van. Sukkel.”

Er is altijd die ongefundeerde twijfel met betrekking tot je eigen kunnen. Dat er ieder moment iemand op kan staan die zegt dat ik allejezus veel uit mijn nek aan het lullen ben.  

En natuurlijk doe ik gewoon mijn huiswerk. Ik besef dat ik meer weet dan de gemiddelde Nederlander. Minimaal de dingen waar ik over schrijf. Dat is geen misplaatste arrogantie, maar logisch aangezien ik vrijwel al mijn tijd besteed aan het begrijpen van de menselijke psyche.

Bovendien kan ik mezelf geruststellen met de gedachte dat ik sowieso de mensen kan helpen die er nóg minder van weten dan ik. Én dat ik het doe vanuit de beste intenties. Dat is ook iets waard.

Het gevoel dat je niet genoeg bent

Desalniettemin is het niet fijn om het idee te hebben dat je ieder moment door de mand kan vallen. Imposter syndrome noemen ze dat. Het is een psychologisch verschijnsel waarin iemand ervan overtuigd is dat hij vroeg of laat wordt ontmaskerd als “fraudeur”. Dat wat hij niet bereikt niet verdiend is. Zelfs als er substantieel bewijs is dat ze iets terecht verdiend hebben. Veel succesvolle mensen hebben er last van. Ik ook.

Imposter syndrome Venn diagram

Soms hebben we een vaardigheid die ons zo makkelijk afgaat, dat we het idee hebben dat het niets voorstelt. Dus als we het presenteren als iets waardevols, zijn we bang om door de mand te vallen, omdat we het idee hebben dat we anderen voor de gek houden.

Ook al doen deze mensen alles goed, alsnog blijven ze ervan overtuigd dat ze hun succes niet verdienen. Ze wimpelen het af als dom geluk, timing of het tricken van anderen door ze te laten denken dat ze slimmer zijn dan ze daadwerkelijk zijn.

Als je makkelijker in grafieken dan in Venn-diagrammen denkt, zou je het zo kunnen visualiseren:

Imposter syndrome grafiek

Bij mensen met het imposter syndrome ligt de zelfperceptie van hun kennis een stuk lager dan de werkelijke kennis die ze van een onderwerp hebben


In de 27 jaar dat ik op deze aardbol rondwaggel, heb ik empirisch waargenomen dat er een sterke correlatie bestaat tussen kennis en bescheidenheid*. Mensen die 10 minuutjes op Google rondklikken, denken alles uitgedokterd te hebben. Terwijl mensen met Ph.D.s en decennia aan ervaring nog steeds met hun handen in het haar zitten omdat ze denken het niet te snappen.

*In de wetenschap is het empirisch bewijs minder sterk aanwezig. Het imposter syndrome is zo sterk verwikkeld met een laag zelfvertrouwen en angst dat het moeilijk is om het als een losstaand fenomeen te zien. Je zou het kunnen zien als een minder gestigmatiseerde en hippe term voor mensen met een een laag zelfbeeld en angst. Desalniettemin is de term imposter syndrome een stuk herkenbaarder voor veel mensen. Laten we het daarom niet lastiger maken dan het al is.

Vergis je niet, ik ben niet in staat om op basis van hoe iemand eruit ziet uitspraken te doen over zijn IQ. Ik ben niet Jomando (Jomanda + ) die op wonderbaarlijke wijze  gedachten kan lezen en ik buig alleen lepeltjes omdat ik te gulzig begin met eten voordat m’n bak Ben en Jerry’s ijs ontdooid is. Wat ik wel opmerk is dat de mensen waar ik tegenop kijk - als in; mensen die in mijn optiek intelligent overkomen - vaak verscheurd worden door twijfel.

Terwijl de mensen die zich terecht zorgen zouden moeten maken, omdat ze dingen beweren waarvan ik denk “hmm, weet je wel zeker dat je dit met iedereen wilt delen,” er heilig van overtuigd zijn dat hun visie de shit is. En dan heb ik het over echt dé shit - als in de meest coole awesome superpik zijn die deze planeet ooit gekend heeft.

Van mij mag je het lidwoord weghalen. Dan tref je de essentie beter.

Het gevoel van anderen dat ze meer dan genoeg zijn

In de psychologie spreken we van het Dunning-krugereffect. Ik vind dit persoonlijk altijd een prachtig verschijnsel; er zijn dus incompetente mensen die door hun eigen incompetentie niet over het metacognitieve vermogen beschikken om hun eigen fouten in te zien. Ze overschatten voortdurend hun eigen kunnen en verkeren in de chronische waan dat ze geweldig zijn, terwijl ze dit dus eigenlijk totaal niet zijn.

Het staat ook wel bekend als mount stupid. Als je de curve bekijkt denk je aan het begin van je competentieontwikkeling dat je heel slim bent. Dan sta je bovenaan de berg lekker interessant te doen met al je kennis. Maar eigenlijk weet je op dat punt nog niet zoveel. Vervolgens donder je van de berg af, de afgrond in. Je komt erachter dat je véél minder weet dan je dacht. En vervolgens is het de bedoeling dat je vanuit daar weer vertrouwen opbouwt in je eigen kennis.

Mount Stupid

Jammer genoeg blijven er veel mensen bovenaan mount stupid hangen, omdat ze denken de top al bereikt te hebben. Zij hebben niet door dat er meer is en verkeren in de veronderstelling dat ze alles al weten.

Mount Stupid & Dunning-Kruger effectzone

“Mensen weten niet wat ze niet weten.” - doordenkertje

"Intelligentere" mensen daarentegen beschikken wel over dit besef. Zij zien in dat ze in absolute zin best wel weinig weten en zijn daar nogal gefrustreerd over.  Ze zijn een expert en juist daarom weten ze hoe weinig ze weten.

"Hoe meer je weet, hoe minder je weet."- doordenkertje van Socrates

Als je dit eeuwenoude doordenkertje in een Mondriaanesque grafiek zou willen visualiseren, zou het er zo uitzien:

Dunning-Kruger effect grafiekNiet zo stiekem gejatte grafiek van De Correspondent

Natuurlijk is de grafiek hierboven geen keiharde wetenschap, maar er valt iets voor te zeggen.

Hoe vaak zijn het niet de deskundigsten onder ons, die nog veel meer willen weten voordat ze iets met zekerheid durven te beweren. Ze zouden nog veel meer ervaring op willen doen voordat ze het aandurven om een groot project op poten zetten. Ze zouden nog veel meer zelfvertrouwen op willen doen voordat ze hun dromen najagen. En de zogenaamde 'experts' weten een beetje en doen vervolgens alsof ze het wiel opnieuw uitgevonden hebben. 

Behoor jij tot de eerste groep mensen? Die nog steeds wachten tot ze volledig uitgerijpt zijn, klaar om het podium te pakken.

Wat nou als dat ‘alwetende’ en ‘uitgerijpte’ punt nooit komt? Dat we eindelijk volwassen genoeg zijn en nog steeds overladen worden met twijfel. Wat nou als we niet rijper worden dan de eetrijpe avocado’s bij de Appie - een punt waarop er op onze verpakking eindelijk staat dat we ‘eetrijp’ zijn, maar mensen een notenkraker nodig hebben om ons op te eten.

0 op de 10 tandartsen raden eetrijpe avocado’s van de Appie aan: die krengen zijn net zo tandenbrekend hard als deze vruchtenkauwgompjes

De standaard reactie van veel mensen is om dan maar niks te gaan doen. Zo verlamd door twijfel dat je geen actie onderneemt. Dan kan je immers ook niet op je bek gaan. Maar als de eetrijpe betonavocado’s bij de Appie in staat zijn om voor €3,07 over de toonbank te glijden, ben jij ook in staat om jouw onrijpe ‘ik’ op een aantrekkelijke manier te etaleren. Ook al ben je van binnen nog niet helemaal rijp, op je sticker staat eetrijp. Maak daar gebruik van.

Competence-me

We hebben daarom een ander criterium nodig om onze bekwaamheid te toetsen. Iets waardoor we los kunnen raken van onze twijfelgevoelens en in actie kunnen komen. Geen competentie, maar competence-me.  

We moeten onze kijk op onze eigen kennis herdefiniëren.

Jouw criterium voor competentie is niet dat je in absolute zin te weinig weet. Dat is namelijk gewoon zo. Iedereen weet te weinig. Dat zijn facts. Beter ga je daar gewoon mee dealen.

Onze relatieve kennis is veel interessanter. Jij weet net iets meer weet dan de andere persoon die er anders over zouden gaan vertellen, als jij het niet doet. En dat is funest, aangezien je dan alleen maar stemmen hoort die die twijfel niet hebben en er wel over gaan vertellen en onschuldige mensen indoctrineren met hun boude uitspraken en ons totale wereldbeeld domineren met hun ongesubstantieerde lariekoek totdat we eindigen in een totalitaire dictatuur waarin we voor altijd gemalen cornflakes door een mini rietje moeten eten omdat we niet deel willen nemen aan Mama Hatha yoga sessie begeleid door ASMR geluiden.

Zowie Zep voorlinden dramatischDun, dun dunnnnn… Ging ik weer. Mr. Melodrama 😅

P.s. zo zou ik eruit zien als jullie onderdanen overgeleverd waren aan mijn dictatorschap.

Zowie Zep dictator

Dat is ook precies de reden dat ik begonnen ben met schrijven. Omdat om mij heen allerlei mensen opstonden die dingen verkondigden waarvan ik mijn aangezicht plat facepalmde. “Als jij het niet doet, gaan anderen het doen en die doen het vaak veel slechter dan jij.” zei ik tegen mezelf. “Power to the just-above-average people!

Ik ben echt niet de meest heldere geest van deze tijd, maar ik ben best wel in staat om mensen een perspectiefwisseling en meer bewustzijn te bieden. Er zullen ongetwijfeld mensen zijn die meer van psychologie afweten dan ik. Anderzijds zijn er ook mensen die minder weten en die ik met mijn kennis vooruit wil helpen. 

Al slaag ik er minimaal in om de sociale norm te corrigeren als deze weer uit zijn nek lult, dat zou al voldoende voor me zijn. En met de sociale norm bedoel ik mensen die weinig twijfel ervaren en maar in het wilde weg ongefundeerde stierenstr*nt beginnen te brullen. Een tegengeluid bieden in een markt verzadigd met mensen die het claimen weer een gouden ei ontdekt te hebben.

Samengevat: twijfelen aan wat je denkt of gelooft is goed. Vooral blijven doen. Anders kom je nooit verder dan waar je nu al bent. Maar er moet ook sh*t gedaan worden. Goede sh*t. Shit die zijn lidwoord waard is. Dé shit.

We mogen niet verlamd worden door onzekerheid, want dan gaan mensen die doen alsof ze het doorhebben er met alles vandoor. Overschatting van zelfcompetentie moet niet de norm worden in Nederland. De twijfelachtige reputatie van twijfel is onterecht; het is niet beter dan niet-twijfelen, maar ook zeker niet slechter.

Dus, de volgende keer als iemand claimt precies te weten hoe het zit, wat is dan jouw reactie?

  1. uit je sokken geblazen worden door hun unieke ongeëvenaarde intellect
  2. op Wikipedia kijken wat het Dunning-krueger effect is en hem van Mount Stupid afschoppen 

We moeten stoppen met onze eindeloze zelfkritiek, chocken op meest ongemakkelijke momenten en kansen opgeven voordat we het überhaupt geprobeerd hebben. Als we dat wel blijven doen, slaan we gegarandeerd een modderfiguur in de dingen waar we goed in zijn en waar we van houden.

Laat jezelf niet ontsporen door quasi-deskundige roeptoeters die met hun kin hoog en vinger in de lucht staan. Er moet ook ruimte blijven voor competente twijfelaars. Die mogen er ook zijn. Net als de niet-twijfelaars.

Ik denk dat we daarmee de wereld een stukje beter kunnen maken.

Al twijfel ik nog wel een beetje. Laat daar geen twijfel over bestaan.

Life is like an elevator ride

It has its ups and downs
It can take you to new heights
Or drop you to rock bottom

People join you for some or all of the ride.
You have to stop to let some people off

It sometimes feels confining
Or even somewhat scary
And sometimes you may get stuck

Be careful not to overload it
You should know what to do in an emergency

Expect a few embarrassing moments 

There are awkward conversions with strangers,
Fun times with others, and quiet times by yourself.

Be open to whatever happens and enjoy the ride,
Knowing at the end of the day that you are not the one in control

 

Disclaimer: de wetenschap is continue in ontwikkeling, net zoals de manieren waarop er onderzoek wordt gedaan in de psychologie. Niets is zo complex als het leren begrijpen van menselijk gedrag. Vooral in een wereld die continue verandert. Sommige van de uitspraken in dit artikel maken onderdeel uit van een groot debat dat momenteel tussen sociale wetenschappers gevoerd wordt, over de robuustheid en repliceerbaarheid van bevindingen. Ik, Zowie Zep, zal jullie altijd op de hoogte houden als er nieuw bewijs boven water komt. Als je zelf nog opmerkingen hebt of nieuwe informatie waarvan je het gevoel hebt dat het toegevoegd moet worden, laat het me dan weten via info@zowiezep.nl. Laten we de wetenschap allemaal een beetje beter maken. Stapje voor stapje.


De 66-dagen-geen-negativiteit challenge (voor mensen die niet van challenges houden)

tl;dr: Wil je de weten hoe een siliconen polsbandje kan helpen om positiever tegen jezelf te praten en te voorkomen dat er kleverige nare gedachten in je hoofd rond blijven spoken? Dan wil ik je uitnodigen om achter de wetenschappelijke magie van nieuwe gewoontes te komen. Hoe kan je jezelf aanleren om positiever in het leven te staan en minder negatief te denken. Dat is waar ik het over wil hebben op deze winterse vrijdagmiddag. 

Als broer van een beginnend trompettist leerde ik al vrij snel het verschil kennen tussen muziek en lawaai. Mijn broertje raakte geïnspireerd door de tranenopwellende klanken van Kyteman met Sorry. Als je wilt weten hoe je met één koperen voorwerp 3000 mensen stil kunt krijgen moet je bij Kyteman en zijn Bugel aankloppen. Ik kan dat nummer niet luisteren zonder dat mijn onderarm in een kaalgeplukte kippenpoot verandert.

Ik zou het verschil tussen lawaai en muziek uit kunnen leggen door te zeggen dat Kyteman muziek maakt en mijn broertje... nou ja, die had er veel plezier in. Dat dekt de lading echter niet. Om dit verschil goed uit te leggen komt er een ingewikkeld stukje wetenschap om de hoek kijken.

Technisch gezien zijn muziek en lawaai precies hetzelfde; beiden worden gecreëerd door geluidsgolven die onze trommelvliezen bereiken. Muziek is echter een specifiek soort lawaai dat aan bepaalde regels voldoet waardoor het op een andere manier met ons brein interacteert.

Als ik jou het geluid zou laten horen van je leraar Wiskunde uit de 1e klas, een stofzuiger, of piepende ventilator, dan zou je dat de volgende allang vergeten zijn (behalve misschien de  koffie adem die gepaard gaat met de bromstem van je leraar Wiskunde. Zoiets staat in je geheugen gegrift en achtervolgt ons nog steeds in onze dromen). Als ik jou echter Despacito of The Ketchup Song zou laten horen dan zou je het letterlijk de komende 3 jaar niet meer uit je hoofd krijgen.

Huts a niffauw! 3 jaar uitgebeeld met een mislukte gang sign en intens lelijke motorhandschoentjes #douchebagalert

Er bestaat een duidelijk verschil tussen een goed uitgedacht stuk muziek en jouw twee huiskatten die om 3 uur 's nachts het enige rinkelende voorwerp in huis hebben gevonden. Met name dat laatste komt min of meer neer op de gemiddelde brei die ons brein dagelijks aan ons voorschotelt.

Het brein herinnert muziek, maar vergeet lawaai. Net zoals het brein sommige dingen onthoudt en andere dingen vergeet. Vaak vergeten we de positieve dingen over onszelf en worden we continu door ons brein herinnerd aan wat we niet goed doen.

Een goede strategie voor persoonlijke groei is vergelijkbaar met muziek. Als je persoonlijke groei goed aanpakt kan je een handjevol willekeurige situaties pakken en eruit halen wat echt belangrijk is. Die essentie van onszelf vinden is van groot belang om zo dicht mogelijk tot onze authentieke zelf te komen.

Net zoals je bij series een editors cut hebt, zou je dat voor je eigen 'ik'  ook moeten hebben. Soms worden letterlijke hele scenes of karakters uit een serie gehaald puur en alleen omdat ze niets bijdragen aan het verhaal.

Je capuchon optrekken alsof je een ASOS.com model bent, voegt ook niks toe aan het verhaal Zowie Zep

Je kan het zo moeilijk maken voor jezelf als je wilt. Maar waarom moeilijk doen als het ook makkelijker kan. Kijk bijvoorbeeld naar het verhaal van Star Wars. Stel dat de film ging over een Jedi genaamd Luke Skywalker die samen met de rebellenalliantie strijdt tegen het bewind van Darth Vader, maar tegelijkertijd zien we Luke naar de sportschool gaan, aardappels koken, de haren uit het doucheputje halen, fifa spelen en studeren voor zijn lightsaber tentamens.

Wat zou er dan gebeuren? Daar zou niemand zijn Netflix abonnement aan verspillen. Mensen zijn nou eenmaal evolutionair zo ingericht dat we zo efficiënt mogelijk met onze energie omgaan. We houden niet van verspillen. Iedere onduidelijk boodschap eist kostbare energie op die we beter aan iets anders kunnen besteden.

Waarom creëert je eigen brein dan zoveel lawaai?

Dat komt omdat het niet eens doorheeft dat het lawaai maakt. Ons brein vertelt ons onbewust al deze negatieve verhalen omdat het denkt dat ze ons daarmee uit de problemen houden - en daarmee onze kostbare energie niet verspillen.

 

https://www.instagram.com/p/Bs8Dvc0gk0V/

Andere negativitijd

Vanwaar al die negativiteit? Hoe komt het dat onze Hollandse breinen zo graag zwartkijken? (en dan heb ik het niet over de intocht van Sinterklaas. Jij racist). 

Om die vraag te beantwoorden, moeten we terug naar ons voorouders. Stel dat jij een verschrikkelijk optimistische prehistorische pik bent. Onbezorgd struin je de Savanne af. Wat een heerlijke tijd om te leven denk je bij jezelf. Wat ben ik dankbaar om dit alles mee te mogen maken. 

Op een dag loop je met je speer over het tropische met gras begroeide landschap. Je haalt een keer diep adem en scant de omgeving op je gemak. Aan de rechterkant valt je oog op een leeuw. “Wauw, wat een majestueus beest.” denk je bij jezelf. “En kijk die manen. Zou hij argan olie uit Marokko gebruiken?”. Misschien kan hij je van wat handige lifestyle tips voorzien. Je bent een influencer en je haar is nogal droogjes de laatste tijd. Het heeft zijn glans verloren. Je besluit om op het beste beest af te stappen om eens een vriendelijk praatje te maken.

Helaas wordt je meteen verscheurd. Leeuwen hebben het namelijk niet zo op mensen die hun manen van dichtbij komen bewonderen.

Verstoppen voor de leeuwen in de sneeuw met mijn camouflage muts en K-swissjes (not sponsored)

Om niet ten prooi te vallen aan goede bedoelingen, zijn wij als mensen daarom uitgerust met een efficiënt beschermingsmechanisme. Voor het grootste deel van de menselijk geschiedenis was een pessimistische instelling handig . Zo'n worst-case-scenario insteek was handig om te overleven. En overleven impliceerde dat je een grotere kans had om je genen door te geven. Negatief zijn was dus adaptief. 

Nu, een paar duizend jaar later, beschikken we over vrijwel hetzelfde DNA als onze voorouders op de Savanne. Dit genetische materiaal voorkwam dat onze voorouders stomme dingen deden.  De psychologie praat in dit geval van een ‘negativity bias’: onze breinen zijn gebouwd met een grote sensitiviteit voor negatief nieuws. Negatieve gebeurtenissen onthouden we net iets té goed. 

In het fuckboi Supreme tijdperk waarin één van de grootste gevaren te vaak op de snooze knop drukken en je airpods in te trein verliezen is (gelukkig hebben ze hier een geniale oplossing voor gevonden), is dit verdedigingsmechanisme een beetje overkill. Onze negatieve predispositie was voorheen een goede manier om niet tussen de tanden van een leeuw te belanden, maar komt in de moderne wereld onze motivatie niet ten goede. We worden er een beetje laks van. 

In het moderne tijdperk zorgt onze negativity bias er voornamelijk voor dat we onze Doritos weg gorgelen met cola achter Netflix, omdat we bang zijn voor ons Basic Fit abonnement en fruit. We durven veel dingen niet meer te doen, omdat het in ons hoofd geassocieerd wordt met gevaar. We willen niet sporten omdat het ons evolutionair gezien reserves kost die misschien noodzakelijk zijn voor slechtere tijden (uhuh). We willen vette toelie eten omdat er ooit misschien een moment komt dat er geen eten meer is (uhuh uhuh). En we beginnen niet met iets nieuws, omdat we bang zijn dat mensen ons dan minder cool vinden en ons verstoten uit de tribe (bummer).

Genoeg met al die prehistorische negativitijd. Het is tijd voor positiviteit.

De 66-dagen-geen-negativiteit challenge

“You need the negative focus to survive, but a positive one to thrive.” - Dr Boyatzi

Onze vatbaarheid voor al deze negatieve retoriek trekt ons al gauw mee in een neerwaartse spiraal van remmende gedachtepatronen. We blijven achter met een ‘dat-lukt-me-nooit’ mentaliteit in een vicieuze ‘Ik-kan-dit-niet’ cirkel.  

Dat is jammer omdat dit negatieve stemmetje ons afremt in onze relaties met anderen, het bereiken van uitdagende dromen en het worden van de persoon die we willen zijn. We willen helemaal niet afgeremd worden in het positief veranderen van ons gedrag. We willen juist gemotiveerd worden om beter te worden. Amirite? (dat is interwebz voor: ‘nietwaar’?. En dat is niet ‘niet waar’ aan elkaar geschreven, maar een enigszins gedateerd tussenwerpsel om te vragen of je het met me eens bent. Voor alle dyslectische homo milennialissen in de zaal).

Geen wonder dat mijn artikelen zo thunder lang zijn....

Om te voorkomen dat we murw worden geslagen door negatieve gedachten, hebben we een mentale filter nodig. Eentje die ons weert voor ‘lege’ angsten en afrekent met de doemscenario's die ons brein ons voorhoudt. We willen niet langer verlamd achterblijven, waardoor we geen moeilijke beslissingen durven nemen. Wij willen een oplossing.

Hoe draaien we deze ‘lege’ angsten om in vruchtbare mogelijkheden?

Met andere woorden: hoe zorgen we ervoor dat we niet op C-3PO uit Star Wars gaan lijken?

Heel simpel: stop met negatief denken. Alleen besluiten dat je stopt met negatief denken is echter niet genoeg. Je moet jezelf conditioneren.

Hoe?

Ik heb hier een simpele oplossing voor. Kennen jullie die Livestrong bandjes nog van Lance Armstrong? Dat rubberen gele bandje dat symbool stond voor het overwinnen van lastige situaties en het grijpen van ‘onmogelijke’ kansen, maar uitgekotst werd na de onthullingen van dopinggebruik door de gevallen topsporter bij Oprah.

Dat bandje wil ik nieuw leven inblazen. Niet dat bandje specifiek, maar een soortgelijk symbolisch siliconen (lekkere alliteratie) bandje in combinatie met een een experiment: breng 66 dagen door zonder negatief te doen. Iedere keer dat je negatief over jezelf praat, jezelf dingen verwijt of je negatief uitlaat over anderen, moet je het bandje om je andere pols doen en vanaf dag 1 beginnen.

Waarom 66 dagen?

Voornamelijk omdat het gemiddeld 66 dagen duurt voordat gedrag automatisch wordt. Naast makkelijk bewijs in de vorm van een hyperlinkje naar een wetenschappelijk bewijs (wat toch niemand gaat lezen), heb ik onderbouwing voor deze uitspraak (wat toch niemand snapt). Enfin, ik wil gewoon geen onzin lullen: 

66 dagen gewoonteWat u hier gemarkeerd ziet is dat - binnen een range van 18 tot 254 dagen - de gemiddelde tijd voordat gedrag automatisch werd lag op 66 dagen. Ik zal jullie niet verder vermoeien met een gedetailleerde wetenschappelijk onderbouwen. M'n breedsprakigheid neemt immers al buitenproportionele verhoudingen aan. Mocht je hier wel interesse in hebben kan je me altijd een DM sturen!


Zo’n siliconen bandje is een super simpele metacognitieve herinnering aan wat je niet moet doen. Bewustwording, maar dan pavloviaans geconditioneerd (sorry als ik weer esoterisch aan het raaskallen ben. Net als hier. Ik ben ook maar een psycholoogje).

Als je niet zo’n overhyped bandje hebt, kan je hetzelfde doen met je fitbit, een haarelastiek of de kogel van je Bic pen via je extensor indicis over je extensor digitorum communis laten lopen. Zolang het je er maar aan herinnerd dat je niet negatief moet doen.

De regels

Wat wordt er verstaan onder negativiteit:

  • jezelf, een andere persoon of situatie negatief te beoordelen/veroordelen zonder een oplossing te bieden voor probleem dat je ervaart.

Mogelijke resultaten

Welke resultaten zou je op kunnen merken als je de challenge succesvol afsluit:

  • Je hebt een leger hoofd omdat je leert om negatieve gebeurtenissen sneller mentaal uit te schakelen. Hierdoor blijven vervelende gedachten niet meer eindeloos plakken in je geheugen.
  • Je bent beter en sneller in staat om met oplossingen te komen. Bij ieder onopgelost probleem word je gedwongen om de vraag te stellen: ‘hoe kan ik dit probleem in de toekomst voorkomen?’
  • Mensen houden van proactieve probleemoplossers. Jezelf trainen om direct een oplossing te vinden voor problemen die zich voordoen trekt nieuwe mensen en mogelijkheden aan.

 

Gewoontes bouwen is geen alles of niets proces. Perfectie boeit niet. Ben niet te streng als het eventjes iets minder gaat en je een terugval hebt. Focus op de lange termijn, stel een uitdagend doel en geniet van de kleine langzame stapje richting succes. Ik snap dat het verleidelijk is om jezelf te focussen op een magische getal om er na 3 weken volledig vanaf te zijn. Gewoontes werken helaas niet zo.

Zo'n challenge is ook wel lachen enzo. Leuk dat ik een wetenschappelijk onderbouwd getal heb gevonden. Zo'n bandje is al helemaal grappig om de bink mee uit te hangen tussen je collega's bij het koffiezetapparaat. Maar uiteindelijk is de tijd waarin een gewoonte ontstaat het minst belangrijke. Of het nou 21 dagen, 66 of een heel jaar duurt, je zal toch je stinkende best moeten doen. Vanaf dag 1 tot en met dag 365. 

De enige manier om de finish te behalen is om aan de startlijn te verschijnen. Jouw eerste dag gaat nu in. Vergeet alle magische getallen en focus op het doen. 

“I am an optimist. It does not seem too much use being anything else.” - Winston Churchill


Betere voornemens

Goede Betere voornemens.

tl;dr hoe je goede voornemens wél volhoudt.

Er zijn veel dingen die we kut/piemel (genderneutraal weet je) vinden om te doen, maar wel graag willen bereiken. We vinden het piemel om 6 uur per week te sporten, maar we willen wel graag dat onze obliques eruit poppen. We vinden het vreselijk om geen alcohol meer te drinken, maar we willen wel graag geen Korsakoff. We blijven sigaretjes in onze mond steken, maar willen later niet met zo’n ziekenhuis trolley vol zuurstof vooruit duwen vol met tubetjes in onze neus.

Tijdens een kalenderjaar passeren er heel wat persoonlijke wensen de revue. Eens per jaar worden al deze niet vervulde wensen op een grote hoop gegooid - alles waar we in 2018 niet aan toe zijn gekomen. Wat wilden we het afgelopen jaar bereiken dat ons niet gelukt is? Meestal is dit lijstje voor 99,6% van de Nederlanders hetzelfde.

Jullie stellen je begin 2019 zo voor:

  • afvallen
  • meer sporten
  • minder vette toelie eten

Sportschool eigenaren stellen zich begin 2019 zo voor:

 

Onlangs hebben we onder het genot van veel drank, weinig beweging en veel vette toelie 2019 ingeluid - het startschot van onze goede voornemens. Voor veel mensen een aansporing om het roer eens drastisch om te gooien. Inmiddels zitten we alweer twee weken diep in het nieuwe jaar en ben ik benieuwd of jullie op schema liggen met de goede voornemens.

Tegen de groep die hierin geslaagd is, wil ik één ding zeggen: gefeliciteerd! Jij hebt hier niets te zoeken. Opzouten.

Korreltjes Zout Show Logo
Weten jullie trouwens al dat ik een ongezouten [klik hier] Podcast heb op Spotify [/klikhier]?

Tegen de andere groep wil ik zeggen dat ik niet boos ben, maar; ook niet teleurgesteld. Jullie hebben namelijk nog geen wetenschappelijk onderbouwd advies gekregen om voor eens en voor altijd af te rekenen met jullie nare gewoontes. Gehuld in een zwarte badstof cape (haters zullen het een badjas noemen) ben ik hier om jullie kennis te laten maken met een panacea. En dat is geen zoute italiaanse ham (jammer he, jij vette toelie eter). Ik heb het over een ander wondermiddel dat luistert naar de naam: motivatie.

"Waarom een stukje wetenschap achter motivaties? Als iets me al niet motiveert is het die saaie stoffige meuk die wetenschappers uitkramen." - mensen die wetenschap saai vinden

Omdat wetenschap ook praktisch kan zijn. Het helpt ons om door de bomen het bos te zien en chocola van de wereld te maken. Ik wil dit jaar voorkomen dat jullie er in februari achter komen wederom iets te overijverig zijn geweest in jullie doelstellingen. Dit jaar wil ik dat jullie goede voornemens slagen.

Het is tijd voor betere voornemens.

"Lekker gek doen tog met relativiteitstheorie ensow hihi. GUILTY! "

Betere voornemens

Eigenlijk gaan goede voornemens vooral over motivatie. Met name lange termijn motivatie.

Het is best wel raar dat we de symboliek achter een nieuw jaar als schop onder ons hol nodig hebben. Want je zou zelf meer dan genoeg in staat moeten zijn om jezelf niet te laten verleiden tot het dwangmatige toedienen van jouw persoonlijke Kryptonite. Of dat nou Netflix bingen is, jezelf volproppen met vette toelie of teveel zuipen (ja ik heb je wel door, ouwe pilscobra).

We willen allemaal plezier hebben. Maar tot op zekere hoogte. We moeten zo nu en dan ook trots op onszelf kunnen zijn. Daar ligt ook voor een groot deel de basis van mijn aanmodderfilosofie; tegenslagen omzetten in kansen.

Een leven lang op de bank hangen en Netflixen zal wel leuk zijn, maar waarschijnlijk niet heel betekenisvol zijn. Als we het naar de andere kant van het extreme trekken, moeten we plezier niet als onze vijand beschouwen. Plezier en nut zijn geen tegenovergestelde van elkaar.

Om gemotiveerd te blijven op de lange termijn, zullen we dus een punt moeten vinden dat op de sweetspot ligt tussen plezier en nut.

Dat is nog geen gemakkelijke opgave. Wanneer ik met een stang van 100 kg op mijn borst en je mij vraagt: “vind je dit leuk?”, zal ik op dat specifieke moment weinig plezier ervaren. Ik zal je vooral willen wurgen omdat ik die loodzware stang niet meer omhoog krijg en jij allemaal filosofisch probeert te doen. Als ik terugdenk aan bijvoorbeeld mijn masterscriptie, was dat zeker niet het schoolvoorbeeld van een plezierige ervaring. Het kostte bloed, zweet, carpaal tunnelsyndroom, een muisarm, honderden blikjes Red Bull en een cafeïne verslaving. Achteraf gezien is het wel één van de mooiste dingen die ik in mijn leven voltooid heb.

Hoewel dit misschien ook gewoon te maken heeft met mijn niet zo indrukwekkende leven.

Terug naar onze zoektocht naar lange termijn motivatie. Hoe houden we dingen die de moeite waard zijn vol, zonder dat al het plezier uit ons gezogen wordt? We willen mooie dingen bereiken zonder verzuurd achter te blijven. Am I right?

Een studie naar goede voornemens laat zien dat mensen voornamelijk lange termijn doelen hebben, zoals sporten en gezond eten, om uitgestelde beloningen te ontvangen (bijv. een betere gezondheid). Het grappige is dat het juist de onmiddellijke beloningen zijn die ervoor zorgen dat we iets volhouden op de lange termijn.

Dus, hoewel we op basis van uitgestelde beloningen onze doelen opstellen, zorgen onmiddellijke beloningen ervoor dat we die lange termijn doelen ook daadwerkelijk volhouden.

"Agge maar leut het."

Dat is oud Brabants voor: als je maar plezier hebt. Die vroegere Brabanders hadden de essentie van motivatie stiekem al vroeg door: plezier is een belangrijke voorspeller voor ons doorzettingsvermogen op de lange termijn.

Om te zorgen dat je iets op de lange termijn vol kunt houden, is het verstandig om jezelf meteen te belonen. Dat brengt plezier in wat je doet. Het klinkt misschien als een raar advies dat je zou lezen op de website van Macdonalds.nl. Door te focussen op de onmiddellijke voordelen van een activiteit verhoog je echter je doorzettingsvermogen meer dan te focussen op de voordelen op de lange termijn.

Als je bijvoorbeeld in de gym bent, wil je vaak de oefening met de meeste spieractivatie. De langste time under tension zorgt voor de meeste micro scheuren in onze vervlochten spiervezels. Je bent in de gym om te beuken toch? Je wilt toch voor goud gaan? Kies dan g*dverdomme de oefening die het effectiefste is. Spieren zijn niet alleen opgebouwd uit ijzer, blood en zweet. Spieren komen voort uit hard, work & dedication baby! (*springbreak alfa wolvenhuil*)

In werkelijkheid is het beter om voor de leukste oefening te kiezen in plaats van wat de meest nuttige oefening zou zijn. Vooral als je zo lang mogelijk wilt genieten van jouw fitte lichaam.Onderzoek laat zien dat plezier de belangrijkste voorspeller is in het volhouden van lang termijn doelen.  

Uiteindelijk lijkt het me efficiënter als sporten een onderdeel van je levensstijl wordt en je met zo min mogelijk moeite een zo groot mogelijk resultaat kunt bereiken. Tenzij je een kerstboom van spiervezels op je rug wilt en iemand de weg probeert te zoeken op de landkaart van aders op je lijf. Dan raad ik je aan om op zoek te gaan naar hardcore spieractivitatie voor de langste time under tension.

De onderzoekers ontdekten ook dat het toevoegen van externe onmiddellijke beloningen - zoals muziek afspelen tijdens lessen - resulteerde in meer doorzettingsvermogen. Dus in plaats van jezelf te kwellen met no pain, no gain mantra’s en je sportsessie super spartaans te maken, kan je er ook voor kiezen om een leuke podcast of een lekker muziekje op te zetten.

En als je twijfelt over je post-workout maaltijd tussen twee soorten gerechten die allebei gezond zijn, kies dan niet voor de allergezondste maar voor de lekkerste. Op die manier blijf je sporten en gezond eten leuk vinden. Allemaal manieren om ook na januari gemotiveerd te blijven. Anders word jij één van die personen die indirect mijn te dure sportabonnement betaald.

"Hé maatje, je wilde toch niet meer een dik en armlastig bloggertje zijn. 2019 kan jou jaar worden! Wees een armlastig bloggertje met een sickpack. Ga naar de gym!" - wat ik in mijn oor gefluisterd kreeg

Hoewel ik vertrouwen had in jullie goede voornemens, wilde ik voorkomen dat onze (ja ook de mijne) ruggengraten in dit nieuwe jaar niet weer de hoedanigheid aannemen van een Mona verwenpudding.

Mijn geheim was dat onmiddellijke beloningen (a.k.a. plezier) de beste voorspeller van het behalen van lange-termijn doelen. Volgens mij en volgens wetenschappelijk onderzoek (deze gaat specifiek over goede voornemens als je me niet gelooft).

Als je wilt weten of je iets vol kunt houden, is het belangrijker om te weten of je het dagelijkse zware werk leuk vindt dan of je mentaal sterk genoeg bent. Vertel dat maar tegen die ruggengraat van je. Hij mag af en toe nog lekker gelatineus blijven.

Discipline en doorzettingsvermogen zijn geen vieze woorden. Het zijn nog steeds efficiënte stukken gereedschap voor het verbeteren van jezelf en het bereiken van je dromen. Maar gebruik ze in moderatie.

Maar zodra grote doelen en doorzettingsvermogen het enige is dat je vooruit trekt, is er misschien iets serieus mis met je. Daarover de volgende keer meer.

Groetjes,

Cliff Hanger.


Zowie Zep Indonesië rijstvelden

Waarom ik gestopt ben met 'druk zijn'

tl;dr: of je nou de verjaardag van je beste vriend vergeten bent ⚠️, niet langs opa en oma bent gegaan 🚫 of weer niet bent gaan sporten 🚳 (papzak),druk zijn is een excuus voor mensen die hun prioriteiten niet op een rijtje hebben. We gebruiken het vaak zelfs rechtvaardiging om niet bezig te zijn met de dingen waar we écht van houden - onze hobby's of passies. Alles moet wijken voor ons [quote] drukke [/unquote] bestaan. Mensen die zichzelf profileren als een druk persoon zijn niet per definitie goed bezig. In mijn ogen zijn mensen die in zo'n altijd-maar-'aan'-roes leven een beetje de weg kwijt. Want, wat voor waarde voeg je toe aan het lezen van jezelf en dat van anderen met al je drukke gedoe. Als ik tegen iemand zeg dat ik het druk heb, is het niet omdat ik het te druk heb. Het is juist omdat ik het niet druk heb en dat graag zo wil houden. En daarmee basta.  

⠀⠀⠀⠀⠀⠀⠀⠀⠀
Ik ben daarmee gestopt, met dat druk zijn. En ik wil jou vertellen waarom jij dat ook zou moeten doen

Niet alle doelen zijn het waard om na te jagen.

In onze cultuur wordt het gewaardeerd als we hart voor de zaak hebben, niet over een een 9-tot-5-mentaliteit te beschikken of onszelf op een andere manier in een ondergeschikte positie aan het collectieve geheel plaatsen. Bepaalde vormen van persoonlijke opoffering lijken synoniem te worden gesteld aan ambitieus of ‘goed’. Er wordt in ieder geval een positieve connotatie aan ‘druk zijn’ meegegeven. En dat vind ik gek. Daarom ga ik erover schrijven. 

Uitstralen dat we druk zijn lijkt als positief te worden ervaren. We lijken ermee te willen impliceren: “kijk mij nou eens lekker bezig zijn. HA! Ik heb niet eens meer vrije tijd over! Ik ben zo’n enorm ambitieuze productivitysherrif.”

Druk bezig zijn lijkt de sociale norm geworden.

Maar net zoals sociale normen niet zomaar goed zijn, is druk bezig zijn ook niet per definitie ‘goed’.

Mensen hebben een aangeboren neiging om de dingen die makkelijk zijn te devalueren en dingen die moeilijk gaan te overwaarderen. Dat het veel tijd kost, maakt het echter nog niet meteen waardevol.

“Verwar druk bezig zijn niet met productiviteit. Veel mensen zijn vooral druk bezig met druk zijn.” - narcistische quote van een 27 jarige homo millenialis, want ik heb natuurlijk alles al meegemaakt als bijna dertiger

En als je niet altijd ‘aan’ wilt staan maakt dat je nog niet meteen lui. Er is niks verkeerd met relaxed en laidback in het leven staan. Het wil niet meteen zeggen dat je dan geweven truien draagt van gedroogd zeewier en de bloemtoppen van bepaalde onbevruchte vrouwelijke plantensoorten gebruikt als copingmechanisme voor stress (voor de minder snelle schakelaars onder ons: ik bedoel jointjes roken om rustig te worden).

Er is niet per se iets mis met druk zijn. Toch rust de verheerlijking van het altijd-maar-druk-zijn-systeem op een aantal foutieve assumpties:

  1. Druk zijn is niet per se efficiënt. Druk zijn kan ook veroorzaakt worden door een mank prioriteringssysteem.
  2. ‘Druk zijn’ en ‘productief zijn’, zijn twee fundamenteel verschillende dingen. Iemand die druk is is niet per se productief en iemand die productief is hoeft niet per se druk te zijn.
  3. Druk zijn wordt door sommige mensen gebruikt als een alibi om niet erachter te komen wat werkelijk betekenisvol voor ze is. Je kan nog zo hard in een bepaald richting rennen, maar als het niet de juiste is kom je nog steeds geen meter vooruit. Figuurlijk gesproken dan.

Mensen die altijd maar druk zijn, werken op mijn zenuwen. Hun ‘altijd aan’ filosofie is besmettelijk. Drukke mensen lijken ermee te pronken. Alsof het een soort trofee is. Een statussymbool om indruk te maken op anderen.

Ik snap niet helemaal waar hun zelfvoldane houding vandaan komt. Dat je een behoefte voelt om - hoe belachelijk je TO-DO lijstje ook is - maar bezig te blijven. Voor mij komt het over als schaken met een duif die bij zijn eerste zet alle stenen omgooit, het bord onder kakt, en vervolgens triomfantelijk rondloopt alsof ie gewonnen heeft.

‘Druk zijn’ kan letterlijk als een excuus voor alles worden gebruikt. Een paar herkenbare voorbeelden: 

  • Verjaardag vergeten? “Euhm, tja ik was nogal druk.”
  • Niet langs opa en oma gegaan? “Ja, maar ik had het no zooo vreselijk druk met werk.”
  • Niet gaan sporten? “Ik heb het gewoon te druk met andere dingen.”

En de ergste:

  • Te druk zijn om te doen waar je van houdt. Of dat nou gitaar spelen is, surfen, navelhaar vlechten, postzegels verzamelen of mestkevers uit een blokken zeep kerven.

Waarom zou je zo willen leven? In zo'n altijd-maar-'aan'-roes. Ik snap dat het fijn is om het gevoel te hebben dat je productief bent. Niemand wilt stil blijven staan. Maar is er niet een andere manier om je dagen door te komen? Wat voor waarde voeg je toe aan jouw eigen leven en dat van anderen? Wat bereik je nou écht met jouw ‘druk zijn’?

Ik ben daar dus mee gestopt. Met dat druk zijn. Als ik tegen iemand zeg dat ik het druk heb, is het niet omdat ik het te druk heb. Het is juist omdat ik het niet druk heb en dat graag zo wil houden.

Druk zijn is een fabeltje. Mensen die druk zijn hebben hun prioriteiten gewoon niet goed op een rijtje.

Dat is mijn mening en daar zal u het mee moeten doen. Voor vandaag in ieder geval. Dank u wel. 

Man met meningMetroman_met_nektabba_&_sterke_mening.iStockphoto


Jungle Boy in Ubud

Werk hoeft niet leuk te zijn, maar: wat dan wel?

tl;dr:  Tijdens de zondagsbrunch bij mijn ouders kwam ik erachter dat werk niet per se leuk hoeft te zijn. En aangezien we gemiddeld zo'n 90.000 uur van ons leven op werk spenderen en volgens het CBS bijna een kwart van de Nederlanders ongelukkig is op werk, leek het me wel grappig om hier dieper in te duiken. Want als werk niet om plezier draait, wat hebben we er dan in hemelsnaam wél te zoeken? Komen we er alleen maar om pegels te vangen? Ik probeerde voor jullie (en mezelf) achter zo'n geheime formule (die vaak helemaal niet zo geheim is) voor geluk op werk te komen 🤔 En het is me best wel aardig gelukt 🍀🍾 Voor het aanmodderende bloggertje dat ik ben...

Your time is limited, so don’t waste it living someone else's life. Don’t be trapped by dogma- which is living with the results of other people’s thinking. Don’t let the noise of other’s opinions drown out your own inner voice. And most important, have the courage to follow your heart and intuition. They somehow already know what you truly want to become. Everything else is secondary.” - Steve Jobs

Tijd is een niet-hernieuwbare bron. Werk kost veel tijd. Vandaar kan het geen kwaad om bewust te evalueren waar we het werk doen wat we doen. Of willen doen uiteraard. Het zou namelijk zomaar eens te laat kunnen zijn… De dramatische dun dun dun jingle mag je er zelf bij denken.

In een gesprek met mijn broertje kwam ik tot de conclusie dat plezier geen essentieel onderdeel van werk hoeft te zijn. Met andere woorden: dat werk plezier op moet leveren.

Als je plezier gebruikt als een manier om de tijd die je spendeert op werk te evalueren, ben je wellicht in de verkeerde hoek aan het zoeken. Werk is namelijk een domein waar prestaties centraal staan. We zitten niet 8 uur per dag achter een bureau om plezier te hebben. Lijkt mij in ieder geval.

In de woorden van mijn broertje:

“Als je op zoek bent naar plezier, is werk niet de ideale plek om dat te vinden. Plezier haal je uit de dingen die je doet in je vrije tijd.”

Over carrière maken had hij ook een duidelijk visie*:

“Fulltime werken is een investering in je carrière. Bepaalde keuzes in je carrière kunnen zeer bepalend zijn voor je toekomstige (werk)leven. Kritisch blijven kijken naar je drijfveren en je doel is zeker iets wat je meeneemt in je keuzes. Voor mij is het belangrijk om op dit moment te investeren zodat ik daar later de vruchten van kan plukken.”

Jungle plantenWillekeurig_sfeerbeeld.jpeg (vruchten lijken hier al geplukt te zijn)

* laat me voorop stellen dat dit gesprek in the heat of the moment plaatsvond. De visie van mijn broertje is normaal gesproken genuanceerder, maar hij maakte zich zorgen over mijn keuze om the road less traveled te bewandelen. Hij vond dat hij arrogant en betweterig over kwam in het vorige stuk. Laat me je vertellen dat dit verre van het geval is. Mijn broertje is een mooie man met mooie inzichten. Het zou zonde zijn om jullie deze inzichten te onthouden. Dat is mijn mening. Maar hé,  ik ben ook maar een aanmodderend bloggertje.  

Hij gaf nog meer advies over teveel genieten in het ‘hier en nu’:

“Als je nu al bezig bent met genieten zal je in de toekomst nooit dezelfde middelen aan kunnen wenden om te genieten. Je zit dan vast in een minder betekenisvolle baan met een hogere werklast tegen een lagere beloning.”

Zwart-wit gesteld komt dit op mij over als: “Eerst werken, dan leven. Werk hard tot aan je pensioen en zet je spannende levensplannen nog even op een laag pitje.”

Het gesprek tijdens de zondagsbrunch bij mijn ouders bracht verheldering. Plezier hebben was irrelevant als criterium voor het evalueren van het perfecte werk. Dit inzicht maakte me niet direct gelukkig als ik eerlijk ben.

Ik haal echter wel veel voldoening uit dichter bij de waarheid komen. Als je mij vraagt om te kiezen tussen een red pill of blue pill, heb ik hem graag donkerrood in een glas Merlot waarvan de druiven gestampt zijn door kleine Congolese kindervoetjes.

Grapje. Ik drink natuurlijk geen rode wijn.

Time well spent

Samenvattend kunnen we concluderen dat werk niet alleen om plezier draait, maar ook om het overwinnen van moeilijke situaties. Vanuit dit perspectief is plezier mogelijk niet de juiste maatstaf om te evalueren of onze tijd op werk time well spent is. 

Het idee dat het niet goed is als je werk saai is gaat ervan uit de werk leuk moet zijn. En als het dat niet is, is het per definitie slecht. Maar is dat wel zo? Volgens de redenering van mijn broertje slaat dit als een l*l op een drumstel.

Saai werk hoort erbij volgens hem. We spenderen niet uren op ons werk om zomaar plezier te hebben. Er komt meer bij kijken dan alleen fun, fun, fun, fun.

De vraag is wat nog meer om de hoek komt kijken. Want als werk niet leuk hoeft te zijn, wat moet het dan wel zijn....?

Het overwinnen van moeilijke situaties? Het bereiken van het uiteindelijke doel van een stabiele financiële situatie?

De grote rode knop

Stel dat er een grote rode knop bestond. Zo’n paddenstoelvormige drukknop ingekaderd met van die zwart-gele diagonale strepen eromheen. Net zoals je je inbeeldt als je aan de noodknop van een kernreactor denkt.

Heb je ‘m in je hoofd. Mooi dan gaan we verder.

Denk nu aan je allergrootste droom. Maakt niet uit wat het is. Beeld je in hoe die droom eruit ziet. Neem de tijd.

Zou je op de knop drukken...?

Rode noodknop kernreactorBAM.

Ik sla op de knop. Ineens is je allergrootste droom bereikt. Helemaal voor niets. Zonder dat je er iets voor hoefde te doen. Zou je blij zijn?

Aanvankelijk zou je misschien een gat in de lucht springen. Ik denk echter dat het positieve effect al snel zou vervagen, omdat er nu ruimte is vrijgekomen voor een nieuwe droom. Je zou de behoefte krijgen om iets anders na te jagen. 

Als ik de kans zou krijgen om een succesvol coaching bedrijf te runnen met één druk op de knop zou ik het waarschijnlijk niet doen. Ook al zou ik er alle persoonlijke ontwikkeling gratis en voor niets bij krijgen.

Uitgaande van dit kleine gedachte experiment is het bereiken van een doel an sich intuïtief gezien niet genoeg voor lange termijn voldoening. Mogelijk ligt een deel van ons gevoel van voldoening verstopt in het aanmodderen.

Harvard psycholoog Tal Ben-Shahar noemt dit the Arrival Fallacy. Dit is het valse (geloof) dat als we een bepaald doel bereikt hebben, we eindelijk gelukkig worden én blijven. In werkelijkheid voelt het bereiken van dit doel glorieus, maar laat het ons teleurgesteld en verloren achter, omdat we niet zeker weten hoe waar we aan nieuwe energie komen die we eerst verkregen uit het najagen van onze dromen.

Het geluk van succes komt dus niet alleen voort uit het bereiken van een doel. Het is ook de moeilijke weg ernaar toe die het gevoel van succes betekenis geeft.

Doelen bereiken op zichzelf is niet zaligmakend. We moeten beter leren aanmodderen. constructief aanmodderen welteverstaan.

https://www.instagram.com/p/BqcDIQmjPhb/

We zuigen in constructief aanmodderen

Ja inderdaad. Dat heb ik echt gezegd. Wij zuigen tampeloeris in aanmodderen. We kunnen het gewoon niet goed.

Het is ook niet zonder reden dat ik mezelf presenteer als aanmodderexpert. 

Ik vind dat Nederlanders handvatten nodig hebben om met het leven te worstelen. Op een constructieve manier de confrontatie aan moeten gaan met hun problemen. Nog veel te vaak zie ik ons geleid worden door overbezorgde moederstemmetjes in ons hoofd - het verzorgende stemmetje dat briefjes meegeeft aan de gymleraar, met de mededeling dat we niet mee kunnen doen aan de Cooper test omdat we mentaal ongesteld zijn.

STIERENSTR*NT. Daar ga ik weer. Het is bullshit. In de meest Engelse arbeiderswijk zin van het woord. Mijn schrijvers Tourette speelt wederom op door alles excuusjes die ik dagelijks te horen krijg.

Op zoek naar je sleutelbos? Ik snap me dat aanmodderen af en toe zo kan aanvoelen.

Vergeet niet dat jullie aanmoddercoach ook een mens is met zijn beperkingen. Ik ben ervaringsdeskundige nummer #1 in foutief aanmodderen. Dumpert.nl en 9gag.com zijn een lange tijd mijn startpagina geweest om de virtuele crack te nuttigen die ik dagelijks nodig dacht te hebben om gelukkig te kunnen zijn.  

Vandaar dat ik mensen mijn visie op aanmodderen wil geven. Om te zorgen dat:

    • mensen geen onnodige energie verspillen aan worstelen voor dingen die ze niet eens willen.
    • mensen  hun tijd steken in iets waar ze wat aan hebben en niet zomaar druk bezig zijn.
  • mensen de beloning krijgen die ze verdienen voor hun harde werk.

De gemene deler is dat aanmodderen iets toe moet voegen aan de kwaliteit van jouw leven. We willen een gevoel van betekenis ervaren. Iets doen waar we een gevoel van waarde aan kunnen ontlenen.

"Constructief aanmodderen heren. Mieters. Zo heurt 't!"

“Strive not to be a success, but rather to be of value.” - Albert Einstein

Dé geheime werkformule nu gratis te lezen in de laatste 250 woorden van een artikel van een willekeurig zelfhulp bloggertje

In een gesprek met mijn broertje kwam ik tot de conclusie dat ervan uitgaan dat werk plezier moet brengen een gevaarlijke aanname.

Want, wat is nou eigenlijk belangrijk in ons werk (naast plezier)?

In het boek Drive: The Surprising Truth About What Motivates Us ontmaskert Daniel Pink drie kernelement die ons motiveren:

    1. Autonomy: het verlangen om ons eigen leven te bepalen.
    1. Mastery: het verlangen om beter en beter te worden in iets dat ertoe doet.
  1. Purpose: het verlangen om te doen wat we doen om iets te bereiken dat groter is dan onszelf.

In Outliers, noemt Malcolm Gladwell drie andere kwaliteiten die werk moet bezitten om voldoening te geven:

  1. Autonomy
  2. Complexity
  3. Connection between effort and reward

Een duidelijke connectie tussen werk en beloning wordt in ieder geval één keer aangehaald als kwaliteit van stimulerend werk. De stabiele financiële situatie waar mijn broertje het over had lijkt bij te kunnen dragen aan betekenis op het werk. Je moet in ieder geval beloond worden naar de energie die je in je werkt stopt.

Wat opvalt is dat beide heren niet één keer het woord plezier noemen in hun onderzoek naar motivatie en succes in ons leven. Plezier lijkt geen noodzakelijke voorwaarde te zijn in ons werkgeluk. Wellicht is het een bijproduct dat voortkomt uit de overige factoren. Plezier zou in dat opzicht meer het soort plezier kunnen zijn dat vergelijkbaar is met het oplossen van een Rubiks cube of een Sudoku puzzel. Dat is een heel ander soort plezier dan bijvoorbeeld zingen onder de douche (zelfs zonder glazen bol weet ik dat jij dat stiekem leuk vindt). 

Plezier leek voor mij altijd centraal te staan in mijn werkgeluk. In mijn optiek was het een voorwaarde voor die een baan betekenisvol maakt.

Mensen die veel slimmer zijn dan ik beweren echter het tegendeel. Genuanceerder gesteld kunnen we misschien stellen dat het primaire doel van werk wellicht niet het verschaffen van plezier is, maar mogelijkheden moet bieden om constructief aan te kunnen modderen.  

Kweet ut effe ook nie meer hoor. 'T leve is soms verwarrender dan schizofreen zijn met allemaal dyslectische persoonlijkheden.

Eindoordeel

Als we een gebrek aan plezier ervaren, is werk misschien niet de optimale plek om hiernaar op zoek te gaan. Plezier in je werk is leuk, maar deze gevoelens slijten snel. Ze zijn niet duurzaam. Ik moet mijn broertje - met pijn in mijn hart - hierin gelijk geven. Er is een grotere kans dat je plezier haalt uit iets dat je in je vrije tijd doet.

Manieren vinden om meer plezier uit onze persoonlijke tijd te halen is cruciaal voor een goede werk-/privé balans (hoewel ik een werk-/privé balans enigszins bullshit vindt, aangezien werk zo’n beetje alles is wat je ‘doet’ in het leven. Werk heeft in een bepaald opzicht dus meer potentieel om je leven betekenis te geven dan je privé situatie - wat voornamelijk gefocust is op louter plezier ende vermaeck. Maar dat is een andere discussie.) 

Voor een gebrek aan betekenis daarentegen is werk een domein waar veel te winnen valt. Het mooiste aan werk is dat het de kans blijft bieden om nieuwe dingen te leren. En misschien is saaiheid en moeilijke problemen oplossen daar wel een onderdeel van.

Dit neemt niet weg dat ik blijf zoeken naar manier om betekenis aan het leven te geven. Mijn broertje had een mooi punt door te zeggen dat werk niet alleen maar leuk hoeft te zijn. Ondanks dat zie ik mezelf niet zo snel conformeren naar baan die geen betekenis biedt.

Jungle pasfotoJungle pasfoto schietingz

Vergist je niet, dit artikel is vooral bedoeld als perspectiefwisseling. Om te laten zien dat je naast plezier ook andere positieve dingen uit werk kunt halen - dingen die je normaal gesproken misschien niet bewust in je werk waardeert. Mijn visie is minder zwart-wit als de titel suggereert. Ik moedig mensen nog steeds aan om plezier in hun werk te hebben en daarnaar op zoek te gaan. Mijn advies zou zijn om naast het actief nastreven van plezier ook op andere manieren betekenis in je werk te vinden.

Voorlopig blijf ik gewoon nog werken om zoveel mogelijk levens te veranderen met Zowie Zep. Met zoveel mogelijk betekenis, autonomie en complexiteit als dat nodig is.

En voordat ik me weer ga focussen op plezier is het misschien verstandig om eerst die connectie tussen werk en beloning wat meer te stimuleren.

Ik heb ook jong die motte frète.

Mocht je mij van extra schrijversbrandstof willen voorzien, dan kan je altijd een Tikkie uitdelen (per Tikkie voorzie je mij van een dagelijkse caffeïneboost wat neerkomt op 3 koffiecupkoffie). Kattensnoepjes mag je ook sponsoren

Dan kan ik nu weer even verder met het vervullen van mijn autonomy en mastery. Die wetenschappelijke gefundeerde zelfhulp proza om het beste uit jezelf te halen, schrijft zich namelijk niet zomaar...

Kat hartje

P.s. de laatste 250 woorden waar ik het in de subtitel over had waren er eigenlijk 2x zoveel. Alleen ik voel me af en toe genoodzaakt de situatie rooskleuriger aan te bieden dan hij daadwerkelijk isis omdat de gemiddelde concentratiespanne korter is dan die van een goudvis. Als je me wilt bedankt voor het - onder valse voorwendselen - afdwingen van jouw persoonlijke ontwikkeling, mag je altijd een mailtje sturen naar info@zowiezep.nl


Campina reclame Zowie Zep

Werk hoeft niet leuk te zijn, want: werk

tl;dr: Als je op zoek bent naar plezier, is werk niet de ideale plek om dat te vinden. Plezier haal je uit de dingen die je doet in je vrije tijd.” - mijn broertje tijdens de zondagsbrunch.
Volgens mijn broertje is werk een domein waar presteren centraal staat. Werk draait niet om plezier, maar om het investeren in je toekomst en overwinnen van moeilijke situaties. "Maar, hoef werk dan niet leuk te zijn?" vroeg ik aan hem. Is saai werk onvermijdelijk of misschien zelfs noodzakelijk?

“Weet je wel zeker dat je goed bezig bent?”

Ik zit op zo’n standaard beige Ektorp bank van de IKEA - je weet wel, zo'n opgedrongen erfstuk uit mijn studententijd die veel te landelijk is voor mijn interieur - als ik dit stemmetje hoor. Red Dead Redemption 2 is net uit en ik ben gepeerpressured 🍐 door vrienden om hem te halen. Zucht. Ik ben niet klaar voor dit.

“Zowie Zep hè, zei je? ‘Aanmodderexpert’ noem je jezelf…? Schattig. Maar ben je niet veel te jong om mensen te coachen? Investeer je niet liever in een traditionele carrière in plaats van de verwende freelance millennial uit te hangen?”

De stem galmt na in mijn hoofd. Logisch, aangezien het mijn eigen stem is. Hij is actief bezig met het herevalueren van mijn keuze om een eigen onderneming te starten. Vooral omdat het spel* dat ik aan het spelen ben mijn gedachten nogal af laat dwalen, omdat het me nogal aangesmeerd is door een combinatie van waardeloze vrienden en een FOMO.

*Het gaat hier om Red Dead Redemption 2. Zonder hier de Crunchy_WarElf99 uit te hangen; het is best een solide game. Het spel kreeg een 9.5 op een bepaald platform en op een ander platform scoorde het zelfs 10 van de 10 punten. En o ja, de enige andere game die in de afgelopen 2 jaar een 9.5 heeft gekregen is Zelda. Zet dat je niet aan het denken? Oja, hij was ook beter dan GTA V - wat een soort van de enige game is die ik ken naast FIFA en Scrabble. Althans, volgens mensen in mijn directe kennisenkring die jullie niet kennen. Anyways: ik ben gewoon een enorme pushover en makkelijker beïnvloedbaar dan een 16-jarige jongetje die een sigaretje wordt aangeboden door een bovenbouwer.]

Aanschouw hoeveel minimale sociale bewijskracht en autoriteitsargumenten er nodig zijn om een verwende millennial pushover te overtuigen

Mijn ogen staren gefixeerd naar het grote scherm terwijl ik mijn mijn schimmel doelloos door de sneeuw banjer. Ondertussen gaat het stemmetje in mijn hoofd door met zijn betoog.

“Je hebt de verkeerde keuze gemaakt.”

Mijn ogen zijn gefixeerd op het scherm van mijn TV. Geen saccade wijken mijn ogen af van het beeld. Terwijl het televisiescherm steeds verder weg ebt naar de periferie van mijn zicht, hoor ik de stemmetjes in mijn hoofd steeds geleidelijk naar de voorgrond treden. Ze blijven me wijsmaken dat de keuze voor een eigen onderneming een vlucht was en dat mijn 12 uur huurinning per week bij de IKEA weggegooide potentie zijn. Tijd die ik nooit meer terug krijg. Tijd die ik ook had kunnen besteden aan een echte investering in mijn toekomst. Niet eentje als schrijver met een blogje en ambitieuze doch onzekere lange termijn plannen om iets van zijn leven te maken.

Plotseling knal ik met mijn paard tegen een boom aan. Ik schrik wakker uit de ongevraagde monoloog met mijn geweten.

“Alles is voor niets geweest. Er is geen weg terug. Loser.” zegt hij triomfantelijk met zijn borst vooruit. Hij loopt rond als een duif die denk dat hij een pootje schaak gewonnen heeft omdat hij net op het schaakbord heeft gekakt en alle stenen om heeft gesmeten. 

Ik probeer het stemmetje over de rand te drukken. Terug naar de diepe sulci en gyri van mijn neocortex. Terug naar de donkere plek waar het vandaan kwam.

“En dan heb ik het niet alleen over jouw beroerde koopgedrag of vaardigheden als schrijver, maar vooral over jouw leven. Als geheel. N00b.”

Hij maakt een dab en doet daarna die floss dance move die alle basisschoolkinderen momenteel doen. Je weet wel dat dansje waarbij je je heupen tussen je armen heen wiegt. Een soort van als je doggystyle uit zou moeten beelden bij hints, maar dan diagonaal. Als dat ergens op slaat.

Mijn relativeringsvermogen is klaar met de kapsones van het stemmetje. Met een stevige uppercut eindigt hij de monoloogHet stemmetje en zijn negatieve wanhoopsklanken vallen over de rand van de afgrond.

Looosseeerrrrrr…” hoor ik hem nog zeggen, terwijl hij richting het ravijn van mijn geweten valt. 

Een behapbare mental breakdown volgde. Ik was gedisst door mijn eigen geweten. Het liet me achter met een hoop vragen, waarvan één in het bijzonder:  

“Is dit het werk wat ik wil doen?”

Met alle voordelen, haken en ogen die het met zich meebrengt.

“Work, work, work, work, work, work” - Rihanna

Verdwaalde jongen in zonnig grasveld

"Vacation, vaction, vacation, vacation, vaction. You see me do that vacation, vaction, vacation." - Zowie Zep in de goede oude tijd toen we nog door het zonnig gras van Ubud banjerden in plaats van stelling 32 in de IKEA 

Aangezien werk zo’n groot deel uitmaakt van ons leven, is het niet geheel onverstandig om inzichtelijk te krijgen wat belangrijk is in een baan. Voor mij is dat onder andere plezier en zingeving.

Laatst zat ik bij mijn ouders aan tafel. Op zondag hebben we meestal een zondagsbrunch die vergelijkbaar is met het paasontbijt van een gemiddeld gezin (ten minste, als ik mijn vrienden moet geloven). Een mooi moment om als volwassen man op de hoogte te blijven van hoe het met je gezin gaat nu iedereen een zelfstandig volwassen leven heeft. Nu mijn broertje en ik afgestudeerd zijn, zien we elkaar minder vaak. Ironisch genoeg komt dat vaak door werk. Waarom dat Ironisch is vraag je?

Omdat de zondagsbrunch vrijwel het enige moment is waarop ik mijn ouders en broertje zie omdat iedereen te druk is met werk. En laat dat nu uitgerekend het gespreksonderwerp zijn tijdens de zondagsbrunch van 11 november 2018. 

Mijn broertje heeft namelijk een duidelijke visie op werk. Ongeveer net zo duidelijk als mijn geweten. Hij werkt inmiddels als junior adviseur risicomanagement bij een groot consultancy bureau. Hoewel hij 3 jaar jonger is dan ik, rijdt hij momenteel in dezelfde auto als mijn ouders bij elkaar hebben gespaard in  +60 jaar fulltime werken.

Zijn visie op werk is een tikkeltje anders dan de mijne:

“Fulltime werken is een investering in je carrière. Bepaalde keuzes in je carrière kunnen zeer bepalend zijn voor je toekomstige (werk)leven. Kritisch blijven kijken naar je drijfveren en je doel is zeker iets wat je meeneemt in je keuzes. Voor mij is het belangrijk om op dit moment te investeren zodat we [editor’s_note: hij en zijn vriendin] meer kans hebben op de exponentieel beoogde groei [editor’s_note: zeer economisch verantwoord taalgebruik]. Naarmate je ouder wordt is de kans groter dat je in een mooi gouden kooitje komt. Dit gouden kooitje voorziet je van een heel goed inkomen en een relatief lage inspanningslast. Dan kan het genieten gaan beginnen.”

Als ik zijn woorden vrij interpreteer vindt hij dat je hard moet werken als je jong bent, zodat je op latere leeftijd wat gas terug kan nemen. Hij vindt ook dat ‘saai werk’ erbij hoort en dat je eigen wensen conformeren naar het belang van een bedrijf soms noodzakelijk is.

Ook vertelde hij waarom teveel genieten in het ‘hier en nu’ averechts uit kan pakken:

“Als je nu al bezig bent met genieten zal je in de toekomst nooit dezelfde middelen aan kunnen wenden om te genieten. Je zit vast in een minder betekenisvolle baan met een hogere werklast tegen een lagere beloning.”

Zwart-wit gesteld komt dit op mij over als: “Eerst werken, dan leven. Werk hard tot aan je pensioen en zet je spannende levensplannen nog even op een laag pitje.”

Het stemmetje in mijn hoofd knikte tijdens het gesprek met mijn broertje de hele tijd beamend mee. Vooral als je net een aantal tegenslagen te verwerken hebt gekregen, dan lonkt zo’n traditionele kijk op werken alleen nog maar meer.

https://www.instagram.com/p/Bo3PBDDDx_-/

De 'tegenslagen' waar ik het over heb 👆

Hoewel het stemmetje in mijn hoofd overtuigd was, bleef ik achter met lichte scepsis.

De visie van mijn broertje is niet verkeerd of slecht. Het idee van toewerken richting een veilige situatie spreek mij ook aan. Dat is immers waar je als mens evolutionair naar hunkert. Je brein is geprogrammeerd om je kans op overleven zo groot mogelijk te maken. Dat is voor mij niet anders. Hoe graag ik ook experimentele en avontuurlijke dingen doe - ik hou ook van zekerheid. Het is fijn om te weten dat je kunt zorgen en blijven zorgen voor jezelf en eventueel een gezin. 

We leven echter in een tijd waarin bedreigingen minder levensbedreigend zijn als voorheen. We kunnen falen in iets zonder dat het ons meteen fataal is. Er zijn een hoop instanties waar we in een zorgstaat als Nederland op terug kunnen vallen mocht het verkeerd gaan. Bovendien beschikken we in onze meritocratische samenleving over een grote sociale mobiliteit. Tot op zekere hoogte zijn we in staat om onze eigen werk vorm te geven.

Mijn broertje zijn kijk is redelijk traditioneel en lineair. Toewerken richting een stabiele situatie in de toekomst. Exponentieel beoogde groei. Gouden kooitjes. Investeren. 

Een belangrijke vraag die daarom intuïtief bij me opborrelde was:

“Hoeft werk dan niet leuk te zijn?”

Met andere woorden: hoort saai werk erbij? Ik heb hem niet één keer het woord plezier of passie in de mond horen nemen. 

Hipster in zonnig grasveld Zowie ZepItaliaans temperament in Indonesië. Vergelijkbaar met hoe ik op mijn broertje reageer tijdens zondagsbrunches.

Werk is saai

Het gesprek aan de tafel was nog niet voorbij. Mijn broertje beantwoorde mijn vraag over saai werk met een wedervraag:

“Denk je dat ik mijn werk altijd leuk vind?” zei hij op een retorische toon.

“Niet alles in de projecten die ik doe vind ik leuk. Er komt veel bij kijken. Vaak is het enorm moeilijk en frustrerend.”

Maar hij zag dit niet als een probleem:

“Werk gaat niet alleen maar over ‘leuk’ zijn. Het is een domein waarin presteren centraal staat. Het draait niet alleen maar om plezier, maar ook om persoonlijke ontwikkeling. En die ontwikkeling komt voort uit het bereiken van moeilijke dingen. Persoonlijke ontwikkeling zit voor mij daarom verankert in mijn carrière en de stappen die ik daarin wil zetten.”

Dat werk soms saai was, was voor hem bijna vanzelfsprekend:

“Mensen hebben een oneindige angst voor saai werk. Mijns inziens hoort dat er nou eenmaal af en toe bij. Als je altijd maar op zoek blijven gaan naar werk dat plezier en oneindige vervulling brengt, kan je nog lang blijven zoeken.”

Werk draait volgens mijn broertje om investeren in de toekomst en het overwinnen van moeilijke situaties. Saai werk is vanuit deze gedachte bijna onvermijdelijk. Je kan namelijk niet alles hebben.

“Als je op zoek bent naar plezier, is werk niet de ideale plek om dat te vinden. Plezier haal je uit de dingen die je doet in je vrije tijd.”

Niet echt het antwoord waar ik gelukkig van werd. Het bracht de nodige cognitieve dissonantie in me teweeg, aangezien het pad dat ik bewandel loodrecht staat op wat mijn broertje me zojuist adviseerde; accepteren dat saai werk een noodzakelijk investering in jezelf is.

Daar zat ik dan met mijn artikelen over plezier en geluk. Een beetje positief psychologisch te wezen.

Er was echter één punt waar ik nog geen duidelijkheid over had:

“Er is een verschil tussen saai en betekenisloos werk. Saai werk kan ik nog mee leven

Alleen ik wil wel betekenis: waarde toevoegen en mensen helpen.”

Is dat teveel gevraagd?

Zelfs volgens mijn broertje is dat niet teveel gevraagd

In een notendop: saai… óf betekenisloos?

Als we kort de balans opmaken, kunnen we concluderen dat werk niet alleen om plezier draait, maar ook om het overwinnen van moeilijke situaties. Vanuit dit perspectief is plezier mogelijk niet de juiste maatstaf om te evalueren of onze tijd op werk time well spent is.

Het idee dat het niet goed is als je werk saai is gaat ervan uit de werk leuk moet zijn. En als het dat niet is, is het per definitie slecht. Maar is dat wel zo? Volgens de redenering van mijn broertje slaat dit als een l*l op een drumstel.

Saai werk hoort erbij volgens hem. We spenderen niet uren op ons werk om zomaar plezier te hebben. Er komt meer bij kijken dan alleen fun, fun, fun, fun.

De vraag is wat nog meer om de hoek komt kijken. Want als werk niet leuk hoeft te zijn, wat moet het dan wel zijn?  Daarover volgende week meer. Dun, dun, dun, dun. Cliffhanger funnnnnn. 

Om de hoek kijken tijdens een Campina commercial shoot in Indonesië


jongen balancerde op spoor trein

Hoe anderen kunnen helpen het leven te bereiken dat je altijd gewild hebt

tl;dr de mensen met wie je omgaat hebben een onbetwistbare invloed op ons leven. Simpel gezegd kunnen ze jouw leven accelereren of ruïneren. Het is cruciaal om jezelf bewust te zijn van de mensen met wie je omgaat, als je het leven wilt leiden waar je altijd van gedroomd hebt. Als je mensen in je omgeving wilt hebben die je bewondert, is het verstandig om introspectief naar de persoon te kijken wie je nu bent: "is dit de persoon die waarde toe kan voegen aan de levens van mensen die hij of zij bewondert?"

Vorige week schreef ik een artikel met de volgende strekking:

Omring jezelf met de mensen die al bereikt hebben wat jij wilt bereiken.

“Welke mensen bewonder je?”

Dit kan een superster zijn als Beyoncé, een serial entrepeneur als Elon Musk, een geweldige collega of iemand die op een ander vlak bewonderenswaardige dingen doet.

“Met welke mensen ga je het meeste om?”

Je bent een reflectie van de mensen met wie je het meeste omgaat. Het belangrijkste gereedschap in het bereiken van een beter leven zijn de mensen om ons heen. De mensen met wie we in aanraking komen kunnen onze persoonlijke groei accelereren of ruineren.

 “Zijn de mensen die je bewondert ook de mensen met wie je het meeste omgaat?”

Als je dromen te groot worden voor de omgeving waar je je nu bevindt, is het misschien tijd om uit die omgeving te stappen en je dromen werkelijkheid te zien worden.

Ik wil niet terugvallen op verschrikkelijke cheesy zelfhulp quotes, maar ik kan het niet laten.

“De zon stopt nooit met schijnen. Soms moet je voorbij de wolken kijken om dat te kunnen zien” –dramaturg in spé Zowie Zep a.k.a. Yung Shakespeare #cheesyquotelover #guilty ✌

Soms heb je beeldspraak en ‘lelijke Engelse leenwoorden’ zoals cheesy nodig als de Nederlandse taal niet toereikend is om het uitgebreide palet van menselijke emoties te omvatten 🧀*

*Ahum* “Jij was toch die nuchtere en pragmatische coach?”

“Klopt. Waar waren we gebleven?”

Twee jongens op brugOp de foto zie je dat ik gebruik maak van een Franse ‘leenvriend’. Hij begeleid mij op mooie binnenlandse roadtripjes richting exotische Brabantse pareltjes, zoals de Moerputten brug. 

Oh ja, de kazige metafoor met de zon en de wolken. Waar de zon symbool staat voor ons succes, symboliseren de wolken de mensen met wie we ons omringen. Deze groep mensen met wie we de meeste tijd spenderen, noemen we onze referentie groep.

In het boek The Compound Effect zegt Dr. David McClelland het volgende over onze referentie groep:

“Your ‘reference group’ determines as much as 95 percent of your success or failure in life.”

Oftewel, hoe meer wolken je omringen, hoe minder zon je hebt. En dat willen we niet.

Ik ben geen voorstander van quick fixes. Ik geloof niet dat je een sixpack kan krijgen in 7 dagen of dat je €30.000 euro kan verdienen in 1 maand door geheime formule te volgen. Ik denk ook niet dat je iemand op een magische manier in één klap verliefd op je kan laten worden. En ik ben ook zeker niet in de veronderstelling dat het veranderen van je referentie groep per definitie zal bepalen of jij een succes wordt in het leven.

De pragmatische en nuchtere Hollandse jongen in me begint langzaamaan wakker te worden.

Waar ik wel in geloof, is dat het cruciaal is om jezelf bewust te zijn van de mensen met wie je omgaat als je het leven wilt leiden waar je altijd van gedroomd hebt.

*🧀 Kaas is bijvoorbeeld ook ontleent aan het latijn (voor de puristen onder ons het Romaans – de latere dochtertaal van het Latijn). ‘Klaar is kees’ betekent in feite ook alleen maar ‘klaar is kaas’. De dialectvariant kees is ook afgeleid van het Romaanse woord voor kaas: kâsjo. Niet alleen Engelse zuivelterminologie vind ik overigens een verrijking van onze taal. We lenen wel meer ogenschijnlijk doodnormale dagelijks woorden uit andere talen. Waarom is dat plotseling een probleem als je dit voor hippe woorden doet als: nice, awkward, cheesy, checken of switchen?

Tot zover de verklaring en rechtvaardiging van mijn overmatig gebruik van Engelse leenwoorden op de meest onnodige momenten. Het is echt een stijldingetje. Hopelijk houd je ervan (aangezien ik er weinig voor voel om me ‘instant’ te moeten verantwoorden als ik hier ‘random’  op word aangevallen. Like, seriously… get yourself a hobby. Or a girlfriend. Or a bunch of Ragdolls.) 

Zit je nog steeds in je maag met mijn overmatig gebruik van leenwoorden?  Stuur me een berichtje! Mensen coachen met hun problemen is mijn forté. 

Don't leave me hanging Zowie Zep 🤜

Recipro-schraal

Herinner je je de quote van zelfhulp goeroe Jim Rohn nog?

“Je bent het gemiddelde van de 5 mensen met wie je het meeste omgaat.”

Dat klinkt natuurlijk super mooi; rondhangen met mensen die veel beter zijn dan jij. Alsof je zomaar mee kan liften in hun Tesla richting Silicon Valley succes. Menselijke relaties zijn biologisch echter helemaal niet zo ingericht – reciprociteit ligt aan de basis van vrijwel al ons interpersoonlijke contact.

Praktisch gezien houdt dit in dat jij iets bij zou moeten kunnen dragen aan elk van de 5 superhelden in dit Power Rangers quintet om uiteindelijk deel uit te mogen maken van hun team. Met andere woorden: jij moet hun ook wat te bieden hebben.

In de meeste gevallen zullen relaties wederzijds lucratief ingestoken kunnen worden. Je beschikt immers over een unieke combinatie van eigenschappen en vaardigheden die een ander niet heeft. Vanuit die optiek ben je in de staat om waarde aan het leven van de bewonderenswaardige persoon in kwestie toe te voegen.

Het wordt echter lastiger als je op veel vlakken overschaduwd wordt door een ander. Wat nou als de mensen die jij bewondert niet hetzelfde denken over jou? In dat geval is er geen sprake van een reciprocale* relatie, maar een recipro-schrale relatie 📕:

Recipro-schraal [re.sie.pro.sxral] - 1. een recipro-schrale relatie bestaat uit twee mensen of groepen mensen die zich op een manier gedragen om elkaar weinig te helpen of minimale voordelen te bieden. (p.s. De Dikke van Dale does not approve this definition)

Net zoals jij het ongemakkelijk vindt om tijd te spenderen met mensen die niets aan jouw leven toe kunnen voegen geldt dit ook vice versa. Het is ongemakkelijk voor de persoon in kwestie als jullie relatie niet in balans is. Mensen die succesvol zijn in jou ogen - de mensen waar jij jouw succes aan afmeet - hebben andere standaarden. Zij willen zich op hun buurt weer associëren met de mensen waar zij bewondering voor hebben.

Net zoals jij niet met 'losers' om wilt gaan, geldt dit ook voor anderen. In dat geval is het aan jou om inzichtelijk te krijgen wat voor persoon je moet worden om met deze mensen om te kunnen gaan. Op welke vlakken kun jij jezelf verbeteren en eruit springen? Welke waarde kan jij aan de levens van de mensen toevoegen die jij bewondert?

New album cover Drake #Drakehireme #Kanyewillbefinetoo

*📕 Vroeger in 1775, de tijd dat het ‘nieuw en volkomen woordenboek van konstenen wetenschappen’ nog tot het standaard naslagwerk van de post-verlichte voorloper van de Grammar Nazi behoorde, was reciprocaal nog een gangbaar Nederlands woord. Inmiddels niet meer. Maar dat wil niet zeggen dat ik 12 tabbladen en 20 minuten later een manier heb gevonden om deze marginale woordgrap toch als deeltitel te kunnen gebruiken.


Brug zonsondergang vingers

"Je bent het gemiddelde van de 5 mensen met wie je het meeste omgaat"

Brug zonsondergang vingersEuhm, dat zijn er 4 Zowie Zep... Of bedoel je 1 x 1? Dan klopt het nog steeds niet... Oh je bedoelt 4 + (1 x 1)... zeg dat dan...

tl;dr ons succes en geluk wordt sterk beïnvloedt door onze  sociale omgeving. Het is daarom aan te raden om bewust te zijn van de mensen met wie jij het meeste omgaat. Je wilt voorkomen dat de mensen die jou niet waarderen, jouw succes en geluk ondermijnen. Iedereen heeft er baat bij om zichzelf te omringen met mensen die een positieve invloed hebben op jouw leven. Kijk naar mensen die je bewondert - mensen die al bereikt hebben wat je wilt bereiken. Ga je momenteel met deze mensen om? 

“Je bent het gemiddelde van de vijf mensen met wie je het meeste omgaat.” – Jim Rohn

Mensen smullen van dit soort titels. Het is een pakkende qupte die als onderliggende boodschap lijkt te hebben: stop rond te hangen met mislukkelingen.

Althans, zo wordt hij door veel mensen geïnterpreteerd.

Ik heb er gemengde gevoelens bij. Het is een uitgekauwd cliché. Net zoals ‘je passie volgen’, ‘uit je comfortzone stappen’ of ‘in je kracht gaan staan’. Allemaal logische klinkende adviezen die je de energie geven om volledig af te stormen op je doel als een konijn richting een wortel aan een touwtje (Van die managementtermen en self-help poeha vind ik overigens sowieso bahbah. Maar dat terzijde).

Want laten we eerlijk zijn: wie wil er niet omringd worden door succesvolle mensen?

Oké, het principe klinkt logisch. Alleen ik word zo moe van mensen die niet goed uitleggen wat ze precies met een stelling bedoelen. De schoen begint namelijk te wringen bij de interpretatie van deze stelling. Ik bedoel, ben je letterlijk het gemiddelde van de 5 mensen met wie je het meest omgaat of figuurlijk gesproken?

Voordat we belanden op het niveau van een gemiddelde Facebook discussie onderaan in de comment sectie – rock bottom ­dus – wil ik duidelijk afbakenen hoe ik deze uitspraak interpreteer. Persoonlijk ga ik mijn handen niet branden aan een letterlijke interpretatie. Vooral de onderliggende boodschap is interessant:

“Het is verstandig om selectief te zijn in de mensen met wie je intensief omgaat.”

Ik in conclaaf met een vriend over wie we kiezen voor onze vriendenclub

De mensen met wie we tijd doorbrengen beïnvloeden wie wij zijn. Ze bepalen de gesprekken die we hebben, met wie we omgaan en met welke informatie we in aanraking komen. We hebben de neiging om de overtuigingen, manieren van spreken en gevoelens over te nemen van de mensen waar we tijd mee spenderen.

De mensen in onze omgeving kunnen ons transformeren. Onze gedachten en acties worden gevormd door de personen om ons heen. De sociale groep waar we toe behoren bepaalt wat we denken, zeggen, doen en – over de jaren – ook wat we worden. Jouw gedrag is een reflectie van de mensen met wie je het meeste omgaat.

Toxiciteit

Iedereen bereikt in zijn leven een punt waarop het mogelijk is om de volledige regie over je eigen leven te voeren. Om je leven te leiden op de manier waarop je dat zelf wilt. Volledig autonoom op basis van eigen keuzes. Maar dat is vaak makkelijker gezegd dan gedaan. We worden namelijk omringd met mensen, vrienden, familieleden, collega’s, wielrenners en BOA’s waar we rekening mee dienen te houden.

En hoewel we veel mensen zelf kunnen kiezen, zijn er – jammer genoeg – nog meer toxische mensen die we niet kunnen kiezen. Waar er mensen zijn die ons afvuren, zullen er ook mensen zijn die ons afremmen. Dat is nou eenmaal hoe het werkt. Vandaar dat we de realiteit maar beter kunnen accepteren zoals het is en ermee leren omgaan. Tenzij je liever zit te mokken in een hoekje over hoe je het liever zou hebben gezien.

Het is een gegeven dat we te maken krijgen met negatieve mensen. En waar we geconfronteerd worden met negativiteit is er weinig ruimte voor positiviteit. Je kan niet tussen een zwerm emo’s gaan staan en verwachten dat je visie op het leven positiever wordt.


Mijn leven is zo MOOEEEEEEEilijk (foto credits)

Er zullen tijden zijn waarop je alles goed doet en dan nog steeds zal je in aanraking komt met mensen die je niet waarderen of naar beneden proberen te trekken. Er zullen altijd mensen blijven bestaan die je niet op waarde kunnen schatten. Dit zuigt donkeyballs. Ik weet het. Vooral omdat het je kans op falen aanzienlijk kan vergroten.

Je wilt voorkomen dat andere mensen je zelfvertrouwen willen ondermijnen, omdat jij het dreigt te maken. In de natuur is dit een bekend verschijnsel onder krabben in een emmer. Stop er een paar in een emmer waaruit sommigen makkelijk kunnen ontsnappen en je zal zien dat de andere krabben voorkomen dat er ook maar iemand ontsnapt. Nu is de hele groep verzekerd van een collectieve ondergang.


De krab mentaliteit: “Als ik het niet kan hebben, dan jij ook niet”

Aan joude taak om jouw sociale omgeving actief te construeren.

Meneer Krabs spongebobJe weet maar nooit wie er handjeswrijvend jouw teloorgang aan het plotten is… *DUN DUN DUN*

 “Hoe dan?” vraag je jezelf af. “Hoe creeër ik mijn eigen inner circle?”  Om te starten kunnen we onze huidige sociale omgeving in kaart brengen:

  • Wie zijn de 5 mensen in mijn inner circle?
  • Helpen ze me vooruit of houden ze met terug?
  • Is het mogelijk dat ik eigenschappen van ze overneem?
  • Zijn deze eigenschappen positief of negatief?

Neem even de tijd om deze vragen te beantwoorden. Doe een stap terug om duidelijk overzicht te krijgen van de mensen die voor je staan. De 5 mensen die nu voor je staan, voelen die als een reflectie van wie jij bent of zou willen zijn?

Als dit niet het geval is, wordt het tijd om bewust te worden van de situatie waarin we verkeren. Willen we deze mensen – die ons remmen in onze wensen en idealen – toelaten in ons leven?

En waarom verkeren deze mensen überhaupt is ons leven? Is jouw inner circle ontstaan uit toeval, fysieke nabijheid of puur omdat het altijd al zo geweest is?

Je doet er verstandig aan om de mensen te filteren die fundamenteel haaks staan op wat jij belangrijk vindt in jóuw leven. Het leven is te kort om bewust te kiezen voor mensen die iets anders uit het leven willen halen. Jouw eigen dromen mogen nooit ten koste gaan van wat anderen belangrijk vinden.

Zodra we onszelf respecteren, vertrouwen hebben in ons eigen kunnen, en onze eigen (mentale) gezondheid serieus nemen, wordt het eenvoudiger om ons te distantiëren van toxische elementen in ons leven. Waarom zou je de meningen en realiteit van anderen die in schril contrast staan met hoe jij de wereld ziet vrijwillig toelaten in jouw leven? Is het niet logischer om je te omringen met mensen die je bewondert?

Vrienden zonsondergang brug Zowie Zep Vind mensen die je bewondert op de manier waarop wij deze Huawei Y7 bewonderen

Creëer je eigen pappenheimers

In ‘Good to Great’ deelt James Collins een aantal wijze woorden met betrekking tot lifestyle design:

“First Who, Then What: Get the right people on the train, then figure out where to go. Find the right people and try them out in different seats on the train.”

In dit specifieke geval refereert hij aan het samenstellen van teams in bedrijven, maar dit advies gaat eigenlijk overal op. Ongeacht op welke speelveld van het leven je je bevindt, heb je er ongelofelijk veel baat bij om jezelf te omringen met mensen die een positieve invloed hebben op jouw leven.

Nu we de criteria op hebben gesteld waar de spelers in ons dream team aan moeten voldoen, wordt het tijd voor de laatste stap: het scouten van de sterspelers. Dit is nog geen makkelijke taak aangezien dit letterlijk voor iedereen anders is. Het is onmogelijk om jou als lezer een hapklare strategie aan te bieden.

Een “hoe-construeer-ik-de-ideale-sociale-omgeving-voor-dummy’s-gids” ga je hier niet vinden.

Je bent niet de Margriet aan het lezen.

Wat jij nodig hebt, hangt af van wat jij wilt. Dit klinkt flauw he? In werkelijkheid is dit advies minder zweverig dan het klinkt. Ik heb helaas geen glazen bol gekregen bij mijn masterbul Psychologie, dus ik kan niet in de toekomst kijken. Daarvoor moet je bij Jomanda wezen.

Er zijn geen shortcuts of quick fixes om erachter te komen met welke personen je jezelf moet omringen. Dit hangt puur af van wat jouw doelen en wensen zijn. Het is aan jou om dit uit te zoeken. Ik ga je geen mentale magnetronmaaltijden serveren. Ik verwacht dat je zelf ook een duit in het zakje doet wat betreft je persoonlijk ontwikkeling. Ik ga je niet aan je handje vasthouden.

Waarschijnlijk ken je wel een paar mensen waarbij alleen hun aanwezigheid een positieve impact heeft op jouw persoonlijke ontwikkeling. Op het moment dat zij de kamer binnenstappen beginnen jouw creative juices te stromen. Hun aanwezigheid injecteert je met een dosis inspiratie waar je griezelig van wordt.

Persoonlijk houd ik ervan om in contact te komen met mensen die al bereikt hebben wat jij wilt bereiken.

Dit kan een superster zijn als Elon Musk, een interessante collega of iemand die je online bewondert (zoals ik maar dan iemand die net iets minder aanmoddert 💩). De mensen met wie we in aanraking komen kunnen onze persoonlijk groei accelereren of ruïneren.

De belangrijkste vraag is: Ga ik momenteel met dit soort mensen om?

Je bent een reflectie van de mensen met wie je het meeste omgaat. Het belangrijkste gereedschap in het bereiken van een beter leven zijn de mensen om ons heen. Het is onmogelijk om alleen met negatieve mensen om te gaan en zelf positief te blijven.

Als je dromen te groot worden voor de omgeving waar je je nu bevindt, is het misschien tijd om uit die omgeving te stappen en je dromen werkelijkheid te zien worden. Ik begin nu wel heel preachy preachy te klinken. Laten we het afronden.

Duif op brug in zonIk bewonder duiven omdat ze de enige zijn die tijdens een potje schaken alle stenen omgooien, op de tafel kakken en vervolgens triomfantelijk rond kunnen lopen alsof ze gewonnen hebben (credits grap: een 9gag meme die ik ongeveer 5 jaar geleden zag)

Bovendien hebben ze een bijzonder verfijnd gevoel voor stijl.

Because you know what the Americans say: "Birds of a Feather Flock Together, but remember there is no such thing as bad weather."

"Only bad clothes."

Think about that. 


Aanmodderen Zowie Zep

Iedereen moddert maar wat aan

tl;dr: vroeger leek je altijd te denken dat er een moment komt waarop je écht volwassen bent en zegt: ‘nu ben ik ouder en snap ik eindelijk hoe de wereld in elkaar zit’. Naarmate je ouder wordt lijkt de wereld steeds meer een rotzooitje te worden. Langzaamaan bekruipt je het besef dat iedereen maar wat doet. Letterlijk niemand heet een flauw benul van wat ze aan het doen zijn. Of dat nou in relaties, op je werk of met levensovertuigingen is. Iedereen moddert en rotzooit maar wat aan. Mensen doen maar een dotje. Dit artikel vormde een keerpunt in mijn leven. Het was de onbewust geboort van een nieuw tijdperk: dat van Zowie Zep de aanmodderexpert. 

Mijn Britse Korthaar, Wizzy, is momenteel krols. Minimaal tien keer per half uur galmt er een naar katerpiemel verlangende klaagzang door het huis. Terwijl ik aan het schrijven ben penetreren de onophoudelijke wanhoopsklanken mijn trommelvliezen. ‘Mi-auw, mi-auw, mi-auw, mi-auuwww.’ Ja nu weten we het wel, tu-auw mi gato. Het kleine bolletje pluis werkt als sinds 7 uur ’s ochtends op mijn zenuwen als iemand die een stuk kaas zo ver uitholt dat je ermee door de Amsterdamse grachten kunt varen. Het zet me aan het denken. Als een krolse kat deze frustraties al in me losmaakt, hoe moet dat dan als ik nachtenlang wakker gehouden wordt door een baby.

Een foto van toen ze nog niet krols was, als reminder aan mezelf om haar nu niet per direct naar het asiel te sturen

Toen mijn moeder 26 was, werd ik geboren. Als Zowie Zep van den Goorbergh zag ik met 3843 gram het levenslicht. Destijds woonde ze samen met mijn vader in een koophuis vlakbij het station van Breda. Mijn ouders hadden een hypotheek, een Fiat Panda, en allebei vaste banen. Op mijn leeftijd stonden ze aan het begin van een uitgestippeld verhaal. Beetje bij beetje werkten ze toe naar het klassieke ideaal van huisje-boompje-beestje. En daar zit ik dan: in mijn onderbroek met een krolse kat naast me GTA te spelen.

Bij de gedachte aan een klassiek volwassen leven zoals mijn ouders dat leiden, bekruipt me een onbestemd gevoel. Als kinderen of een koopwoning mijn gedachte passeren, steigeren mijn nekharen. Ik heb geen auto, geen hypotheek en ik ben niet getrouwd. Niets wijst erop dat ik ook maar aan de vooravond van het ‘grote mensen leven’ sta. Ik ben tevreden met mijn afgetrapte herenfiets, heb genoeg aan mijn sociale huurwoning nabij het centrum, en wil mijn vriendin voorlopig nog als ‘huisgenoot’ aan anderen kunnen introduceren. Voorlopig ben ik nog niet klaar voor het volwassen leven en ik ben daar volledig oké mee.

In de ogen van mijn ouders modder ik maar wat aan. Volgens maatschappelijke maatstaven modder ik waarschijnlijk ook maar wat aan. Als hoogopgeleide moet je voldoen aan een bepaald beeld dat de samenleving heeft geschetst. Er heerst een norm die zegt welke kansen er voor je liggen en hoe je deze kansen moet benutten. En als je niet aan deze norm voldoet, dan modder je blijkbaar maar wat aan. Maar wie of wat is die norm? En waarom mogen zij bepalen dat je maar wat aanmoddert?

Laat me lekker

Normaal?

"Weet je wanneer ik het aller trotst ben geweest op jou jongen? De dag dat je vertelde dat je ging starten als vuilnisman." zei mijn opa een keer tegen me. Toen ik na mijn afstuderen geen baan kon vinden, besloot ik niet bij de pakken neer te gaan zitten. Ik wilde mezelf nuttig te maken. Het maakte me niet echt uit hoe. Dus ik startte bij de afvalservice - als vuilnisman. Of het normaal was? Grote kans van niet. Maar na vier jaar in de collegebanken te hebben gezeten, wilde ik mijn bijdrage leveren aan de samenleving.

Onlangs zat ik weer in hetzelfde schuitje. Nu met twee jaar werkervaring op zak was ik op zoek naar een nieuwe baan. In een gesprek met mijn opa vertelde ik erachter te willen komen wat ik uit mijn carrière wilde halen. Ik zei dat ik mezelf wilde verdiepen in zoveel mogelijk dingen voordat ik een definitieve keuze kon maken. "Je moet gewoon alles aanpakken wat je aangereikt krijgt," zei mijn opa, toen hij hoorde van mijn sollicitaties. "Al start je weer bij de vuilnis, alles is goed." vervolgde hij. Ik keek mijn opa enigszins bedenkelijk aan. "Jaha," zei mijn opa, "je kan wel allemaal nootjes op de zang hebben, maar er moet wel brood op de plank komen."

"Maar, ik ga toch niet weer achter de vuilniswagen staan opa. Het is niet dat ik me er te goed voor voel, maar... mag ik niet iets veeleisender zijn met mijn diploma en ervaring?"

Er is niet zo gek veel veranderd

Ik neem mijn opa serieus. Het is zonde om niet van zijn fouten te leren. Zelf op je bek gaan is de beste leerschool, maar het lijkt mij efficiënter om te leren van de fouten van een ander. Toch zitten grenzen aan de wijsheden die ik ter harte neem. Hoewel ik veel van mijn opa wil leren, kan ik niet voorkomen dat als hij een half uur oreert over hoe hij zijn eerste baan als werkknecht verkreeg bij zijn ouweheer in dienst, ik af en toe een beetje afdwaal. Heel leuk en aardig dat advies, maar we leven inmiddels in een nieuw millennium. Ik kan niet bij een bouwbedrijf beginnen om stenen schoon te bikken en vanuit daar uit te groeien tot een gedragspsycholoog binnen een maatschappelijke instantie. Wat 50 jaar geleden normaal was, is inmiddels antiek. Een nieuwe tijd vraagt om een nieuwe aanpak.

Het gele verjaardagscadeautje om mee naar school te gaan, van mijn opa die de watersnoodramp nog meemaakte (Bestweter is overigens mijn oude pseudoniem)

Werken bij de afvalservice heeft me een hoop geleerd. Ondanks dat zou ik het niet voor een tweede keer doen. Vooral oudere mensen in mijn omgeving hadden respect voor de keuze die ik gemaakt had. "Ik vind het heel moedig van je." zei een man toen ik zijn kliko overhandigde. "Mensen zoals jij die met een Universitaire opleiding achter de wagen staan zijn zeldzaam. Jij hebt de wil om te werken. Als ik mijn bedrijf nog had gehad, was je meteen aangenomen." Mooie woorden zoals die van de meneer in kwestie sleepten me door een dag heen. Helaas dachten de werkgevers waar ik op gesprek kwam er anders over.

Zo ging ik op gesprek sollicitatiegesprek bij een marketingbureau in Amsterdam. Ze zaten aan 't IJ en maakten evidence-based website designs.

"Wat doe je momenteel voor werk?"

"Ik werk als vuilnisman in Breda." antwoordde ik. De mondhoeken van de eigenaar schoven geleidelijk omhoog. Je zag dat hij moeite deed zijn grimas te onderdrukken.

"Als vuilnisman ja? Kan je niks beters vinden dan dat joh?" zei hij nonchalant.

"Of ik nou achter een vuilnisauto sta of spullen sta te verkopen in een winkel. Uiteindelijk komt het op hetzelfde neer. En daarbij, ik kom hier niet zomaar op gesprek."

Drie slokken koffie later was het gesprek over.

Vanaf dat moment ben ik kritischer gaan kijken naar het advies dat dierbaren mij geven. Mijn opa's ongevraagde en enigszins onsamenhangende advies is goed bedoeld, maar het is duidelijk dat hij in een andere tijd is opgegroeid en weinig weet van hoe het huidige arbeidsklimaat in elkaar steekt. Het gevolg is dat ik afdwaal zodra hij begint te oreren over hoe het vroeger ging. Het is hetzelfde als iemand je adviseert om je was te doen op een wasbord, omdat dat 40 jaar geleden beter ging dan met alleen de hand. Er zijn nu wasmachines, drogers, en Zwitsal. Je kleren hoeven niet meer naar zand, groene zeep en soda te meuren. En zo is het ook met mijn opa's advies. Ik stel het op prijs, maar het is gebaseerd op een behoorlijk gedateerd referentiekader.

En waar ik weiger om te luisteren naar de wijze woorden van mijn opa, loop ik wel klakkeloos in het gareel van maatschappelijke verwachtingen. Als de maatschappij oplegt hoe ik iets moet doen en wat ik moet willen, volg ik die norm zonder pardon op. In feite is de maatschappij en haar heersende opvatting je opa en zijn oratie, maar de maatschappij is gehuld in een cape van sociale druk.

Zelf ben je ook geen expert op dit vlak, maar je bent in ieder geval beter gekwalificeerd om te weten wat jij wilt dan de collectieve gedachte van een groep onbewuste mensen bij elkaar. Voor iedereen - die net als ik - niet zo goed weet hoe hij zijn of haar carrière verder in wil richten of de mensen die twijfels hebben of ze wel de juist richting ingaan, hoop ik meer inzicht te kunnen geven in hoe ze op dit punt beland zijn en hoe ze de druk van de ketel kunnen halen. Jij bent niet de enige die maar wat aanmoddert.

Jij in je modderpoel

Tijdens onze studie hebben we altijd het idee gehad constructief te werken aan onze toekomst. Ieder jaar werden we opgezwolgen door het binnenslepen van die felbegeerde studiepunten. Alles stond in het teken van afstuderen, en het liefste met zo hoog mogelijke cijfers. Onze baan was ‘student zijn’ en dit was een fulltime aangelegenheid. Als student ben je eigenlijk een soort medewerker in opdracht van je baas, de Universiteit of Hogeschool. De baas zegt precies welke stappen je moet volgen om te kunnen slagen en die stappen volg je als medewerker trouw op. Maar wie neemt deze rol van baas over als je met je masterbul op straat staat?

Wat in je studententijd als macro-beslissingen voelden, zoals ‘hoe kan ik mijn opleiding succesvol afronden?’, zijn in retrospect micro beslissingen. Het pad richting afstuderen voelde als toewerken naar de grande finale. En nu je er eindelijk bent, lijk je volledig terug bij af te zijn. Je stelt jezelf nu vragen als: ‘Is dit het nou?’, ‘Wie ben ik precies?’, en ‘Wat wil ik uit het leven halen?’. Het zachte gras van de Universiteit of Hogeschool waar onze studententeentjes in genesteld stonden, wordt met ons slagen in één klap onder onze voeten weggemaaid. Waar je eerst werkte richting een duidelijk doel is nu niets meer zeker. Je weet niet precies wat je wilt doen, je weet niet hoe je er moet komen, je hebt geen werkervaring, en eigenlijk ben je gewoon super schraal.

En daar sta je dan aan het begin van je nieuwe volwassen leven, super onzeker te zijn met je zuurverdiende bul op zak. Er is geen Universiteit of Hogeschool meer om ons handje vast te houden. Nu komt het op jezelf aan. En je hebt totaal geen idee wat je moet doen.

Keuzes en compromissen

Er zijn mensen, zoals ik, wiens toekomst momenteel één grote waas is. Zij weten niet echt wat ze met hun carrière aanmoeten. Gaan ze hun passie volgen? Of gaan ze voor een lange reis? En, waar zijn ze eigenlijk goed in? Ze zitten met meer vragen dan antwoorden en weten niet echt meer wie ze willen zijn en wat ze willen doen. Andere mensen zijn wel een duidelijk pad ingeslagen, maar weten in hun hart dat hun roeping ergens anders ligt. Tot voor kort behoorde ik ook tot deze groep. Er is niet vervelender dan een berg te beklimmen en er halverwege achter komen dat je op de top van een andere berg moet zijn.

Naast al deze aanmodderaars zijn er ook nog de happy few die helder hebben wat ze willen en voor hun gevoel de juiste richting op gaan. Het is enorm verleidelijk om de situatie van deze groep gelukkigen te romantiseren. "Hoe fijn zo het zijn als ik ook een duidelijk doel voor ogen heb?" denk je bij jezelf. Maar hoe weten zij zo zeker dat dat hun ideale pad is? Er zijn ongetwijfeld momenten waarop ook deze personen zichzelf afvragen of dit wel echt is wat ze willen.

Keuzes maken is altijd moeilijk omdat het gaat over compromissen sluiten. Als we op professioneel vlak succesvol willen zijn, moeten we investeren en tijd inleveren op familie en vrienden. Waar mensen het grote geld achterna gaan, missen ze vaak weer een stuk zingeving in hun werk. De groep die ervoor kiest om hun passie te volgen, moet iedere maand weer de eindjes aan elkaar knopen. En mensen die een gezonde werk-privé balans verkozen boven carrière maken, kampen weer met veroordelingen van anderen en voelen zich schuldig niet alles eruit te hebben gehaald wat erin zit.

Aan iedere beslissing zitten haken en ogen. Veel wensen die je hebt staan in direct conflict met elkaar. Het is onmogelijk om aan alle verwachtingen te voldoen die opgelegd worden vanuit de maatschappij, je directe omgeving, en ook jezelf. Je diepste zelf tot in de kern kennen is niet makkelijk en gaat zeker niet automatisch. Het kost moed om toe te geven dat je het niet weet. We vinden het eng om diep in ons binnenste kijken en op zoek te gaan naar onze meest pure wensen. Vooral omdat alles wat jij tot op heden als zekerheid hebt gezien op losse schroeven staat. Naïef ontkennen dat jij geen problemen hebt en alles weet lijkt misschien de beste optie. Jouw persoon zal overeind blijven. Maar op een instabiele fundering kan je niets bouwen.

Hoe jij op zoek zou moeten naar wat je écht wilt

Kijk naar jezelf

De verantwoordelijkheid voor de manier waarop we ons leven indelen, hoe we onze levensstijl kunnen bekostigen, hoe we iets bij kunnen dragen aan de wereld, en in welke vorm we gestalte geven aan onze eigen persoon, ligt niet bij mensen die jou niet zijn. Het is jouw verantwoordelijkheid. Teveel bezig zijn met het waarmaken van verwachtingen die andere je opleggen, leidt af van wie jij echt bent. Alleen jij kan voor jezelf bepalen wat je uit het leven wilt halen.

Als we ons gedrag baseren op de norm, laten we ons leven indirect dicteren door mensen die zelf ook maar wat aanmodderen. Niemand weet precies wat de juiste manier van aanpak is. Iedereen doet maar wat. We houden onszelf allemaal bezig in de hoop dat het niemand opvalt dat we maar wat doen. Ondertussen raken we opgebrand omdat we proberen te voldoen aan onrealistische verwachtingen die gebaseerd zijn op idealen die buiten onszelf liggen.

We zijn super goed geworden in het verkopen van onszelf. Terwijl we in feite allemaal maar wat aanmodderen, is iedereen te trots om dit toe te geven. Meer, groter en beter is wat iedereen na lijkt te streven. Iedereen heeft last van prestatiedruk, maar we blijven elkaar vertellen hoe goed we het wel niet doen en hoe perfect ons leven wel niet is. Wordt het niets eens tijd om eerlijk naar onszelf toe te zijn en naar elkaar?

Wij mensen zijn vrije wezens - we willen altijd iets anders, hoe perfect ons leven ook lijkt te zijn. Vooruitgang is in dat opzicht een relatieve illusie. Wat perfect of beter lijkt, wordt volledig bepaald door wat jij belangrijk vindt op een specifiek moment in je leven. Er is geen objectieve maat voor perfectie. Het gras bij de buren is zo groen als jij wilt dat het eruit ziet.

Streven naar meer is geen doel an sich om gelukkig te zijn. Dat is iets wat de maatschappij niet lijkt te willen begrijpen. Relaties stranden na een jaar omdat de liefde na de wittebroodsweken niet meer aanwezig is . Blind gaan oude geliefden op zoek naar een nieuwe rush. We streven naar een hoger salaris zodat we meer kunnen kopen, om vervolgens de lat nóg hoger kunnen leggen. Wat we niet beseffen is dat dat niet normaal is en het ook nooit zal zijn. Het is een vergankelijk waanbeeld, ingegeven door een illusoire norm, die ons puur bezig houdt zoals een hersendode zombie op weg naar vers menselijk vlees.


Sorry voor deze dramatische wending. Ik heb een predispositie om alles met een dramatisch dun dun dun muziekje in mijn hoofd te oversprenkelen

Acceptatie van je huidige situatie is de eerste stap in een gelukkiger leven. Je jonge jaren zijn de tijd bij uitstek om erachter te komen waar je écht gelukkig van wordt. Neem de tijd om op je eigen tempo uit te zoeken wat je écht wilt. Laat je niet opjagen door de prestaties van mensen in je omgeving. Hoewel je weinig over de problemen van leeftijdsgenoten hoort, wil dat niet zeggen dat zij hun leven op orde hebben. Iedereen moddert maar wat aan. En dat is volkomen oké. Het wordt tijd dat we van de modder gaan houden.

We zijn teveel bezig met streven naar wat we niet kunnen krijgen,

doen wat we zelf niet willen,

om indruk te maken op mensen die indruk op ons willen maken.

Focus op tevredenheid,

leef voor jezelf,

vergelijk jouw leven niet met dat van anderen,

leer van de modder te houden

binnenkort te zien als oogtest in uw lokale Hans Anders