Je niks aantrekken van wat anderen denken

tl;dr: een traumatische ervaring in een gecamoufleerd Chiquita pak leerde me een belangrijke levensles – het kan levensgevaarlijk zijn om jezelf te zijn en je sociale imago moet te allen tijde met uiterste voorzichtigheid worden bewaakt. Correctie: dit klinkt natuurlijk als iets dat alleen een getraumatiseerde tweedeklasser zou zeggen. Maar het rare is dat dit debacle tot op de dag van vandaag nog relevant is en niet alleen voorbehouden blijft aan een onderbouw scholier in een gecamoufleerd Chiquita pak. Hoe kunnen we ervoor zorgen dat we ons niks aantrekken van wat anderen denken? Sonja Bakker voor ons brein to the rescue!

“Waarom trek je 5 verschillende outfits aan voordat je de deur uit gaat? Is dat noodzakelijk?” – wat ik vraag aan iedere vrouw voordat ze de deur uitgaat

De eerste dag na de zomervakantie kwam ik op de middelbare aan. Mijn moeder had als verrassing nieuwe kleren voor me gehaald. “Om het schooljaar lekker te beginnen.” zei ze. In een gele oversized ribbroek van Overzeas en een felgeel nauwzittend shirt met zwarte graffitistrepen erop kwam ik het klaslokaal binnen gelopen. Op dat moment nog onbewust van trauma dat me enkele minuten later bezorgd zou worden.

We hebben les in biologie. Meneer Kieboom staat voor de klas. De klas is rumoerig tot de aanwijzer van meneer Kieboom drie keer vinnig op het schoolbord tikt:  “dames & heren, het koffiekwartier is nu over. Laten we beginnen met de les.” Langzaamaan verdwijnt het geroezemoes naar de achtergrond tot er geen geluid meer hoorbaar is. Alle ogen zijn gericht op het bord.

“Vandaag bespreken we het rottingsproces van fruit door schimmels. Iemand enig idee hoe dit proces in zijn werk gaat?” De klas blijft angstvallig stil. Er worden wat schaapachtige blikken uitgewisseld tussen leerlingen. Na tien nerveuze seconden wordt de stilt opgebroken. Max steekt zijn vinger op en zegt “misschien kunt u het beter vragen aan die rotte banaan vooraan in de klas.”

De hele klas breekt in tranen uit van het lachen. Ik kijk om me heen en snap niet waar iedereen zo hard om moet lachen. Enigszins beschaamd kijk ik over mijn schouder de volle klas in. 34 jonge puberogen zijn op mij gefocust. Nog steeds begrijp ik niet wat er zo grappig was, maar dat ik in het middelpunt van belangstelling sta belooft in ieder geval niet veel goeds. Zit er misschien nog pindakaas op mijn shirt van vanochtend? Heb ik nog lipstick op mijn wang zitten? Mam, dit ga je toch niet menen… Of hangt er wc-papier uit mijn broek?

Ik bekijk mezelf nogmaals van top tot teen. En op het moment dat ik de gele situatie bespeur waar mijn lichaam zich in bevindt, dringt het besef tot me door: “Ik ben de rotte banaan…”

De realisatie sloeg in als een bom. Mijn leven was over.

Deze traumatische ervaring leerde me een belangrijke levensles – het kan levensgevaarlijk zijn om jezelf te zijn en je sociale imago moet te allen tijde met uiterste voorzichtigheid worden bewaakt.

Ik kan me voorstellen dat dit klinkt als iets wat alleen een getraumatiseerde tweedeklasser zou zeggen. Maar het rare is dat dit debacle tot op de dag van vandaag nog relevant is en niet alleen voorbehouden blijft aan een onderbouw scholier in een gecamoufleerd Chiquita pak.

En ze lachten zich krom. Dit was mijn spreekbeurt. Einde. 

“Wij mensen hebben een obsessieve en irrationele obsessie met wat anderen van ons denken. Het is een chronische paranoia die zich vast heeft gezet in het hart van het menselijk ras.” – melodramatische ikke (dun dun dun)

Hoe komen ik eraan, en vooral: hoe kom ik ervan af?

Om deze vraag te beantwoorden moeten we terug de collegebanken in voor een lesje evolutionaire biologie. Veel van ons gedrag is namelijk bepaald door wat er tienduizenden jaren geleden adaptief was.

Onze over the top obsessie met hoe anderen over ons denken is niet zomaar aan komen waaien. De basis voor deze sociale paranoia ligt in de tijd dat onze over-over-over999 grootvader nog in een kleine stam leefde. In die tijd was deel uitmaken van de stam cruciaal om te kunnen overleven. Zonder de bescherming van de stam was je min of meer ten dode opgeschreven.

Als je de goedkeuring van je stamleden niet genoot, dan was de kans groot dat je eruit getrapt werd – en er dus alleen voor stond. Dit hield in dat je al je eten zelf moesten fixen en je de bescherming van anderen ook op je buik kon schrijven. Geen ideale situatie om in te verkeren.

Je begrijpt waarschijnlijk ondertussen wel dat sociaal geaccepteerd worden prioriteit nummer #1 was. Lekker opgaan in de massa en de mensen in hogere posities tevreden houden was het belangrijkste. Waar neerkwam op jezelf vooral niet in de kijker spelen. Want, zodra je niet meer in de smaak viel, liep je het risico om afgewezen te worden en dood te gaan. Well that shit escalated quickly. 

Maar daar kwam het wel op neer. Als je op slechte voet stond met een stamleider kon je zonder pardon uit de groep gebonjourd worden en was je overlevingskans vrijwel nihil. En als je een romantische flater sloeg bij iemand van het andere geslacht, kon je dat nageslacht ook wel op je harige buik schrijven.

Evolutie doet alles met een reden. Uiteindelijk is het de bedoeling dat je zo goed mogelijk aangepast bent op je omgeving, zodat je de grootste kans hebt om te overleven. Hierdoor zijn wij mensen nog steeds zo overmatig geobsedeerd met hoe anderen over ons denken.


Denken aan hoe jij over me denkt

Hunkering naar sociale bevestiging

De maatschappij is inmiddels flink ontwikkeld over de afgelopen tienduizenden jaren. Waar onze angsten om afgewezen te worden er toen voor zorgden dat we op ons hoede waren voor gevaar, maakt het nu enorme pussies van ons. Want zeg nou eerlijk, waar loop je tegenwoordig nog het gevaar om verorberd te worden door een sabeltandtijger?

Misschien dat de Primark op een uitverkoopszondag in de buurt komt, maar het is nog steeds niet hetzelfde.

Wat ik wil zeggen is dat onze angst om niet goed genoeg gevonden te worden nu alleen nog maar verlammend werkt. Onze sociale overlevingsstrategie draait nog op primitieve hardware. En aangezien evolutie plaats vindt over duizenden jaren, duurt het nog wel even voordat we over een update beschikken.


Hallup? Nee niemand?

Zucht. Dan zullen we het toch echt zelf op moeten lossen. Met ons Windows 95BC processortje.

Sonja Bakker voor je brein

Het is mogelijk dat je nog steeds het idee hebt dat dit verhaal niet voor jou opgaat. Dat je op Instagram per toeval een zelf-verheerlijkend, perfect sociaal wenselijk zelfbeeld hebt gemodelleerd. Of dat je zomaar, in het bijzijn van anderen, ieder fantastisch verhaal nog net iets fantastischer moet maken.

Als ik naar mezelf kijk ben ik de grootste Sonja Bakker van ons allemaal. Ik vernoem mijn website niet zomaar naar mezelf om er vervolgens alleen maar selfies op te plaatsen. Deze sociale honger moet nodig gestild worden. Dat wordt lekker met z’n allen #sonjabakkeren.

De honger naar sociale bevestiging is namelijk niet zomaar gestild. Wij mensen zijn onverzadigbaar. Maar hoe kunnen we er dan voor zorgen dat onze sociale bevestiging niet bezwijkt onder een blinde voedingsdrift?

Drie tips:

  • Leer jezelf te vinden – heel cliché maar soul-searching is precies wat je op dit moment nodig hebt. Je moet erachter komen wie jij werkelijk bent en wat jij wilt in het leven. Dit houdt ook in dat je weet waar je bang voor bent en goed in bent. Maar vooral ook op welke punten in je leven duidelijk verandering nodig is om vooruit te komen.
  • Realiseer dat het letterlijk niemand iets boeit wat je doet. Mensen zijn veel te druk met zichzelf bezig om zich te bekommeren om jou en je rare trekjes. Probeer mensen dus ook niet overmatig te pleasen en trek je niet teveel aan van wat anderen over je zeggen. Als je deze blog leest bestaat er een grote kans dat je geen dick bent. Je bent hier immers omdat je jezelf wilt verbeteren. Bovendien verkeer je in 99.99% van de gevallen niet in dezelfde ruimte als de roddeltantes in kwestie, <gayvoice> so why care. Like, seriously </gayvoice>. 
  • Start met jezelf zijn. En dan heb ik het over je echte ‘ik’. Niet de ‘ik’ die mensen waarvan je houdt of indruk op wilt maken willen zien. Trek je kleren uit en spring full commando in de zee van het leven. Aanvankelijk zal het onwennig voelen, maar uiteindelijk bestaat er niets dat meer bevrijdend is dan een zachte schrompelige worm onder te dompelen in een oneindige zee aan kansen (dames dit is slechts beeldspraak, voel je vrij om een surfmossel analogie te gebruiken).

Niet inzitten over wat anderen van je vinden is makkelijker gezegd dan gedaan. We willen allemaal graag van onszelf geloven dat het ons niks boeit, maar diep van binnen raakt het ons allemaal. Hoewel het gevoel waarschijnlijk niet weg zal gaan, kunnen we er wel mee om leren gaan.

Door anderen te laten bepalen hoe jij je moet gedragen geef je ze veel te veel controle over je zelfbeeld. Vertrouw op je eigen intuïtie (hoe vaag dat soms ook voelt), kom je angsten onder ogen, besef dat ze irrationeel zijn en begin met het zijn van jezelf.